Kinh nguyệt ở tuổi dậy thì thường chưa đều trong những năm đầu sau lần có kinh đầu tiên. Đây có thể là hiện tượng sinh lý do hoạt động nội tiết và quá trình rụng trứng chưa ổn định. Tuy nhiên, kinh quá thưa, quá dày, kéo dài hoặc ra máu quá nhiều vẫn có thể dấu hiệu cần được bác sĩ kiểm tra.
Vì sao kinh nguyệt ở tuổi dậy thì có thể không đều?
Tuổi có kinh lần đầu khác nhau ở mỗi bé gái, nhưng thường xuất hiện vào khoảng đầu tuổi thiếu niên.
Trong những năm đầu sau khi bắt đầu có kinh, nhiều chu kỳ chưa có rụng trứng đều đặn. Vì vậy, ngày có kinh có thể thay đổi giữa các tháng.
Ở tuổi vị thành niên, phần lớn chu kỳ kinh nằm trong khoảng 21–45 ngày và thời gian ra kinh thường 7 ngày hoặc ít hơn.
Do đó, kinh không đều nhẹ trong giai đoạn đầu không nhất thiết là bệnh.
Vì sao kinh nguyệt tuổi dậy thì có thể không đều?
Nguyên nhân thường gặp nhất là hệ thống điều hòa nội tiết giữa não, tuyến yên, buồng trứng chưa hoạt động ổn định hoàn toàn.
Ngoài ra, kinh nguyệt có thể bị ảnh hưởng bởi:
- Căng thẳng, áp lực học tập hoặc thiếu ngủ.
- Tăng hoặc giảm cân nhiều trong thời gian ngắn.
- Ăn uống thiếu chất hoặc rối loạn ăn uống.
- Vận động thể thao quá mức.
- Hội chứng buồng trứng đa nang.
- Bệnh lý tuyến giáp hoặc một số rối loạn nội tiết khác.
- Một số thuốc đang sử dụng.
- Rối loạn đông máu trong trường hợp kinh rất nhiều.
- Thai kỳ nếu đã có quan hệ tình dục.
Vì vậy, không nên mặc định mọi trường hợp kinh không đều ở tuổi dậy thì đều là sinh lý.
Khi nào kinh nguyệt ở tuổi dậy thì được xem là bất thường?
Nên đưa trẻ hoặc bạn gái tuổi vị thành niên đi khám nếu có một trong những tình trạng sau:
- Chu kỳ thường xuyên ngắn hơn 21 ngày.
- Chu kỳ thường xuyên dài hơn 45 ngày.
- Hai kỳ kinh cách nhau 90 ngày trở lên, dù chỉ xảy ra một lần.
- Mỗi lần hành kinh kéo dài hơn 7 ngày.
- Máu kinh nhiều đến mức phải thay băng vệ sinh khoảng mỗi 1–2 giờ.
- Máu kinh nhiều kèm mệt, chóng mặt, xanh xao hoặc khó thở.
- Đau bụng kinh nhiều làm ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt.
- Kinh nguyệt không đều kéo dài nhiều năm sau khi có kinh lần đầu.
Những dấu hiệu trên không có nghĩa chắc chắn có bệnh, nhưng cần được đánh giá để tìm nguyên nhân.
Kinh ra nhiều ở tuổi dậy thì có đáng lo không?
Kinh nhiều là một vấn đề cần chú ý hơn là chỉ đơn thuần kinh không đúng ngày.
Ở tuổi vị thành niên, nguyên nhân thường gặp nhất của ra máu nhiều là rối loạn rụng trứng. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể liên quan đến rối loạn đông máu.
Theo ACOG, rối loạn đông máu được phát hiện ở khoảng 20% trẻ vị thành niên đến khám vì kinh nhiều, tỷ lệ này cao hơn ở những trường hợp phải nhập viện vì chảy máu nhiều.
Bác sĩ có thể kiểm tra thiếu máu, dự trữ sắt, cân nhắc xét nghiệm đông máu khi có dấu hiệu gợi ý.
Khi nào kinh nguyệt ở tuổi dậy thì cần đi khám ngay?
Không chỉ kinh không đều mới cần quan tâm.
Nếu đến khoảng 15 tuổi vẫn chưa có kinh lần đầu, hoặc đã phát triển tuyến vú khoảng 3 năm nhưng vẫn chưa có kinh, nên được khám để đánh giá sự phát triển dậy thì và chức năng sinh sản.
Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, quá trình phát triển cơ thể, các triệu chứng đi kèm để quyết định có cần xét nghiệm thêm hay không.
Bác sĩ kiểm tra những gì?
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể hỏi:
- Tuổi bắt đầu có kinh.
- Khoảng cách giữa các kỳ.
- Số ngày hành kinh.
- Lượng máu kinh, số băng vệ sinh sử dụng.
- Đau bụng, chóng mặt, mệt hoặc ngất.
- Thay đổi cân nặng.
- Mụn nhiều hoặc mọc lông bất thường.
- Chế độ ăn uống, vận động, mức độ căng thẳng.
- Thuốc đang sử dụng.
Nếu cần, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để kiểm tra thiếu máu, chức năng tuyến giáp, nội tiết hoặc rối loạn đông máu.
Không phải trường hợp nào cũng cần siêu âm. Với ra máu kinh nhiều ở tuổi vị thành niên, ACOG không khuyến cáo siêu âm thường quy chỉ để tìm nguyên nhân nếu chưa có chỉ định khác.
Có cần dùng thuốc điều hòa kinh ngay không?
Không nên tự mua thuốc nội tiết hoặc thuốc “điều hòa kinh” khi chưa biết nguyên nhân.
Nếu kinh chỉ hơi không đều trong những năm đầu, không ra máu nhiều, không có triệu chứng bất thường, bác sĩ có thể chỉ cần hướng dẫn theo dõi.
Khi cần điều trị, phương pháp sẽ tùy nguyên nhân, mức độ ra máu, thiếu máu và tình trạng sức khỏe của từng người.
Có thể làm gì tại nhà?
Nên tập cho trẻ theo dõi chu kỳ bằng lịch hoặc ứng dụng điện thoại, ghi lại:
- Ngày bắt đầu và kết thúc kỳ kinh.
- Số ngày ra máu.
- Lượng máu tương đối.
- Đau bụng hoặc triệu chứng khác.
Đồng thời nên duy trì chế độ ăn đủ chất, ngủ đủ, vận động phù hợp, tránh giảm cân quá mức.
Nếu kinh nhiều, không nên chỉ bổ sung sắt hoặc dùng thuốc cầm máu mà không được đánh giá nguyên nhân.
Khi nào cần đi khám ngay?
Cần đến cơ sở y tế sớm nếu:
- Ra máu rất nhiều, liên tục.
- Phải thay băng vệ sinh liên tục mỗi 1–2 giờ.
- Chóng mặt nhiều, ngất, khó thở hoặc tim đập nhanh.
- Đau bụng dữ dội.
- Có khả năng mang thai kèm ra máu.
- Da niêm nhợt rõ hoặc mệt nhiều.
Những trường hợp chảy máu nặng có thể gây thiếu máu và đôi khi cần điều trị tại bệnh viện.
Lời dặn của BS Điệp
Kinh nguyệt ở tuổi dậy thì không đều trong những năm đầu khá thường gặp, phần lớn không phải bệnh nguy hiểm.
Tuy nhiên, không nên xem mọi bất thường đều là “do tuổi dậy thì”. Nếu kinh quá thưa, quá dày, kéo dài trên 7 ngày, ra máu nhiều hoặc ảnh hưởng rõ đến sức khỏe, sinh hoạt, nên đi khám để tìm nguyên nhân.
Việc theo dõi chu kỳ từ sớm cũng giúp các bạn gái hiểu cơ thể mình và nhận biết bất thường dễ hơn về sau.
Xem thêm ACOG