Ung thư cổ tử cung có thể phòng ngừa hiệu quả nhờ tiêm vắc xin HPV, sàng lọc đúng lịch và xử trí kịp thời các tổn thương tiền ung thư. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nhiễm HPV đều tiến triển thành ung thư, và khám phụ khoa thông thường không thay thế được xét nghiệm sàng lọc cổ tử cung.
Bài viết dưới đây tổng hợp 5 biện pháp thiết thực giúp phụ nữ chủ động bảo vệ sức khỏe, dựa trên Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát ung thư cổ tử cung của Bộ Y tế (Quyết định 3792/QĐ-BYT, ngày 17/12/2024) và các khuyến cáo chuyên môn quốc tế.
Ung thư cổ tử cung có liên quan như thế nào đến HPV?
Ung thư cổ tử cung hình thành khi tế bào ở cổ tử cung biến đổi ác tính. Phần lớn các trường hợp có liên quan đến tình trạng nhiễm kéo dài các týp virus HPV nguy cơ cao, đặc biệt là HPV 16 và HPV 18. HPV lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc da, niêm mạc vùng sinh dục khi quan hệ tình dục.
Nhiễm HPV rất phổ biến và đa số sẽ tự được hệ miễn dịch kiểm soát. Xét nghiệm HPV dương tính không có nghĩa là đã mắc ung thư. Điều cần quan tâm là loại HPV, kết quả tế bào cổ tử cung, tiền sử xét nghiệm và nguy cơ tổn thương tiền ung thư.
1. Tiêm vắc xin ngừa ung thư cổ tử cung ở độ tuổi phù hợp
Tiêm vắc xin HPV là một trong những biện pháp quan trọng nhất để giảm nguy cơ nhiễm các týp HPV gây ung thư cổ tử cung. Hiệu quả phòng ngừa cao nhất khi tiêm trước khi bắt đầu quan hệ tình dục, đặc biệt ở lứa tuổi 9–14.
Tại Việt Nam, vắc xin HPV 9 giá đã được cấp phép cho người từ 9 đến 45 tuổi. Người đã quan hệ tình dục hoặc đã từng nhiễm HPV vẫn có thể được đánh giá để tiêm nếu nằm trong chỉ định, vì chưa chắc đã nhiễm tất cả những týp HPV có trong vắc xin. Lợi ích tiêm ở tuổi trưởng thành cần được tư vấn theo từng trường hợp.
Lưu ý: Vắc xin giúp phòng nhiễm HPV mới, không điều trị nhiễm HPV hiện có, sùi mào gà hoặc tổn thương tiền ung thư. Không tiêm HPV trong thời kỳ mang thai; nếu đang mang thai, nên trao đổi với cơ sở tiêm chủng về việc trì hoãn các mũi còn lại.
Phòng khám BS Điệp hiện không thực hiện tiêm vắc xin HPV. Người có nhu cầu nên liên hệ cơ sở tiêm chủng được cấp phép để được tư vấn loại vắc xin và lịch tiêm phù hợp.
2. Sàng lọc đúng lịch để ngừa ung thư cổ tử cung
Sàng lọc giúp phát hiện nhiễm HPV nguy cơ cao và những thay đổi tế bào có thể tiến triển thành ung thư khi người phụ nữ chưa có triệu chứng. Đây là biện pháp khác với khám phụ khoa thông thường.
Theo Hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam năm 2024, sàng lọc được chỉ định cho phụ nữ đã quan hệ tình dục trong độ tuổi 21–65, ưu tiên nhóm 30–49 tuổi. Với người nguy cơ trung bình, kết quả trước đó bình thường và không có chỉ định theo dõi đặc biệt, chu kỳ thường được áp dụng như sau:
- Xét nghiệm HPV DNA hoặc HPV mRNA nguy cơ cao: khoảng 5 năm một lần, từ 25 tuổi trở đi.
- Xét nghiệm tế bào cổ tử cung (Pap smear hoặc tế bào nhúng dịch): khoảng 3 năm một lần, từ 21 tuổi trở đi.
Phương pháp phù hợp và thời điểm bắt đầu có thể được bác sĩ điều chỉnh theo tiền sử, tình trạng miễn dịch, kết quả xét nghiệm cũ và hướng dẫn áp dụng tại cơ sở khám chữa bệnh. Sau 65 tuổi, chỉ cân nhắc ngừng sàng lọc khi đáp ứng điều kiện về các kết quả âm tính trước đó và không thuộc nhóm nguy cơ cao.
Không phải tất cả phụ nữ đều cần làm Pap smear hoặc xét nghiệm HPV mỗi 6 tháng. Khám phụ khoa định kỳ vẫn hữu ích khi cần đánh giá triệu chứng hay bệnh lý phụ khoa khác, nhưng không thay cho lịch sàng lọc ung thư cổ tử cung. Phụ nữ đã tiêm HPV vẫn cần sàng lọc theo khuyến cáo.
3. Theo dõi và xử trí đúng khi kết quả HPV hoặc tế bào học bất thường
Một xét nghiệm HPV dương tính không đồng nghĩa phải điều trị ngay hay phải đốt cổ tử cung. Bác sĩ sẽ xem xét týp HPV (đặc biệt HPV 16/18), kết quả tế bào học, xét nghiệm trước đây và các yếu tố nguy cơ để quyết định xét nghiệm lại, soi cổ tử cung, sinh thiết hoặc điều trị khi có chỉ định.
Các tổn thương tiền ung thư như CIN2 hoặc CIN3 có thể cần điều trị phù hợp sau khi được đánh giá và xác định chẩn đoán. Người đã điều trị tổn thương tiền ung thư phải tiếp tục theo dõi lâu dài theo lịch chuyên khoa.
Không tự mua thuốc uống, thuốc đặt hay thực phẩm chức năng với mục đích “diệt HPV” hoặc “ngừa ung thư cổ tử cung”, vì không có thuốc đặc hiệu được chứng minh có thể loại bỏ HPV dai dẳng theo cách đó.
4. Quan hệ tình dục an toàn để giảm nguy cơ lây nhiễm HPV
HPV có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp vùng da và niêm mạc sinh dục, kể cả khi người mang virus không có biểu hiện bất thường. Sử dụng bao cao su đúng cách giúp giảm nguy cơ lây truyền HPV và nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục, nhưng không bảo vệ hoàn toàn vì vẫn có vùng da không được bao phủ.
Chủ động trao đổi về sức khỏe tình dục, xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục khi cần thiết, hạn chế các phơi nhiễm nguy cơ và tiêm phòng đúng chỉ định đều có lợi cho sức khỏe lâu dài. Không nên kỳ thị người có HPV dương tính: nhiễm HPV rất phổ biến và không thể dựa vào kết quả xét nghiệm để xác định thời điểm hoặc nguồn lây.
5. Không hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc khói thuốc
Hút thuốc lá là yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ ung thư cổ tử cung ở người nhiễm HPV. Bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động và duy trì lối sống lành mạnh là những biện pháp hỗ trợ giảm nguy cơ bệnh tật nói chung.
Tuy nhiên, chế độ ăn, thực phẩm chức năng hoặc các sản phẩm “tăng miễn dịch” không thể thay thế tiêm vắc xin HPV, xét nghiệm sàng lọc và theo dõi tổn thương cổ tử cung theo chỉ định.
Khi nào cần đi khám phụ khoa sớm?
Phụ nữ nên đi khám khi có một trong các biểu hiện: ra máu sau quan hệ tình dục; ra máu bất thường giữa kỳ kinh; ra máu sau mãn kinh; khí hư kéo dài, có máu hoặc mùi bất thường; đau vùng chậu dai dẳng. Những triệu chứng này có nhiều nguyên nhân, không nhất thiết là ung thư, nhưng cần được đánh giá thay vì chờ đến lịch sàng lọc tiếp theo.
Đặc biệt, ra máu sau mãn kinh hoặc ra máu sau quan hệ lặp lại cần được khám để tìm nguyên nhân. Khi có triệu chứng, bác sĩ sẽ khám và chỉ định xét nghiệm chẩn đoán phù hợp, không chỉ đơn thuần làm xét nghiệm sàng lọc.
Câu hỏi thường gặp về phòng ngừa ung thư cổ tử cung
Đã quan hệ tình dục rồi có tiêm vắc xin HPV được không?
Có thể. Việc đã quan hệ không phải là chống chỉ định. Bác sĩ hoặc nhân viên tiêm chủng sẽ xem xét độ tuổi, tiền sử tiêm, nguy cơ phơi nhiễm mới và chỉ định của loại vắc xin đang sử dụng.
Đã tiêm HPV có cần xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung?
Có. Vắc xin không bảo vệ trước toàn bộ các týp HPV gây ung thư và không điều trị nhiễm HPV đã có. Vì vậy, người đã tiêm vẫn cần sàng lọc theo khuyến cáo.
HPV dương tính có phải bị ung thư cổ tử cung không?
Không. Nhiều trường hợp HPV tự hết. Việc theo dõi hay làm thêm xét nghiệm phụ thuộc týp HPV, kết quả tế bào học và tiền sử cá nhân. Không nên tự dùng thuốc hoặc bỏ tái khám.
Thông điệp của bác sĩ về phòng ngừa ung thư cổ tử cung
Phòng ngừa ung thư cổ tử cung cần kết hợp tiêm vắc xin HPV khi phù hợp, sàng lọc đúng lịch và xử trí những kết quả bất thường đúng chuyên môn. Đừng đợi có triệu chứng mới đi kiểm tra, đồng thời cũng không cần làm xét nghiệm quá thường xuyên khi không có chỉ định.
GỌI ĐẶT LỊCH KHÁM – 0335 155 192Thông tin liên hệ
PHÒNG KHÁM BS ĐIỆP – SẢN PHỤ KHOA
Địa chỉ: 271 Nguyễn Duy Dương, phường Vườn Lài, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại/Zalo: 0335 155 192
Website: sanphukhoatudu-bsdiep.com
Fanpage: Sản, Phụ Khoa Từ Dũ – BS Điệp
Zalo OA: Phòng khám BS Điệp – Zalo OA
Tài liệu tham khảo: Bộ Y tế, Quyết định 3792/QĐ-BYT (2024); WHO – Cervical cancer (2026); CDC – HPV vaccine recommendations.
Thông tin trong bài nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp.