Trễ kinh: Nguyên nhân, khi nào thử thai và khi nào cần đi khám?

BS Điệp tư vấn nguyên nhân trễ kinh và khi nào cần đi khám phụ khoa

Nguyên nhân trễ kinh có thể do mang thai, căng thẳng kéo dài, rối loạn nội tiết, hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) hoặc những thay đổi trong sinh hoạt.

Nhiều phụ nữ lo lắng khi trễ kinh 5–10 ngày nhưng thử thai vẫn chỉ một vạch. Vậy làm sao xác định nguyên nhân trễ kinh, khi nào cần xét nghiệm beta-hCG và lúc nào nên đi khám phụ khoa?

BS CKII Phạm Thị Ngọc Điệp sẽ giải thích những vấn đề quan trọng để phụ nữ nhận biết và xử trí đúng cách.

1. Trễ kinh là gì?

Trễ kinh (chậm kinh) là tình trạng kinh nguyệt không xuất hiện vào thời điểm dự kiến theo chu kỳ thường có của người phụ nữ.

Ở phụ nữ trưởng thành, chu kỳ kinh nguyệt thường dao động khoảng 21–35 ngày, tính từ ngày đầu tiên của kỳ kinh này đến ngày đầu tiên của kỳ kinh tiếp theo.

Ví dụ:

  • Người có chu kỳ đều 28 ngày nhưng đến ngày thứ 33 vẫn chưa có kinh được xem là trễ kinh khoảng 5 ngày.
  • Người có chu kỳ 35 ngày thì chưa thể kết luận trễ kinh chỉ vì đến ngày thứ 30 vẫn chưa thấy kinh.
  • Người có chu kỳ không đều sẽ khó xác định chính xác số ngày trễ kinh.

Trễ kinh vài ngày không nhất thiết là bệnh lý. Tuy nhiên, nếu trước đó có quan hệ tình dục, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra khả năng mang thai.

2. Những nguyên nhân trễ kinh thường gặp ở phụ nữ

2.1. Mang thai

Mang thai là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất cần loại trừ khi phụ nữ trong độ tuổi sinh sản bị trễ kinh.

Sau khi trứng được thụ tinh và phôi làm tổ, cơ thể sản xuất hormone hCG, đồng thời duy trì những thay đổi nội tiết giúp thai phát triển. Vì vậy, kinh nguyệt thường không xuất hiện.

Một số biểu hiện có thể đi kèm:

  • Căng tức ngực.
  • Mệt mỏi, buồn ngủ.
  • Buồn nôn hoặc thay đổi cảm giác ăn uống.
  • Đi tiểu thường xuyên hơn.
  • Trễ kinh so với chu kỳ bình thường.

Tuy nhiên, không phải phụ nữ mang thai nào cũng có các triệu chứng trên. Không thể xác định có thai chỉ dựa vào triệu chứng.

Nếu đã quan hệ tình dục và bị trễ kinh, phụ nữ nên thử thai đúng thời điểm.

2.2. Căng thẳng tâm lý, mất ngủ kéo dài

Căng thẳng, lo âu hoặc thay đổi nhịp sinh hoạt có thể ảnh hưởng đến hoạt động của vùng dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng.

Sự thay đổi này có thể làm rụng trứng muộn hoặc tạm thời không rụng trứng, khiến kỳ kinh đến trễ.

Tình trạng này có thể gặp ở phụ nữ thường xuyên mất ngủ, làm việc căng thẳng, áp lực tâm lý hoặc thay đổi môi trường sống.

2.3. Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)

Hội chứng buồng trứng đa nang là một nguyên nhân thường gặp gây kinh nguyệt thưa, không đều hoặc mất kinh do rối loạn phóng noãn.

Ngoài trễ kinh, người mắc PCOS có thể có:

  • Chu kỳ kinh kéo dài hoặc nhiều tháng mới có kinh.
  • Mụn trứng cá kéo dài.
  • Rậm lông hoặc tóc thưa.
  • Tăng cân hoặc khó kiểm soát cân nặng.
  • Khó mang thai do rụng trứng không đều.

Không phải người mắc PCOS nào cũng có tất cả những dấu hiệu này.

Chẩn đoán PCOS không chỉ dựa vào siêu âm thấy nhiều nang nhỏ ở buồng trứng. Bác sĩ cần kết hợp bệnh sử, biểu hiện lâm sàng, xét nghiệm và loại trừ các nguyên nhân khác.

2.4. Rối loạn chức năng tuyến giáp

Hormone tuyến giáp có vai trò trong hoạt động chuyển hóa và chức năng sinh sản.

Cả suy giáp và cường giáp đều có thể gây rối loạn kinh nguyệt.

Một số biểu hiện cần chú ý:

  • Mệt mỏi, thay đổi cân nặng bất thường.
  • Sợ lạnh hoặc cảm giác nóng nhiều.
  • Tim đập nhanh.
  • Táo bón hoặc thay đổi thói quen đại tiện.
  • Kinh nguyệt không đều.

Khi nghi ngờ rối loạn tuyến giáp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm TSH và các xét nghiệm bổ sung phù hợp.

2.5. Tăng prolactin máu

Prolactin là hormone liên quan đến hoạt động tiết sữa.

Khi prolactin tăng bất thường, quá trình rụng trứng có thể bị ức chế, dẫn đến kinh nguyệt thưa hoặc mất kinh.

Người bệnh có thể có biểu hiện:

  • Trễ kinh kéo dài.
  • Mất kinh.
  • Tiết sữa ở núm vú khi không mang thai hoặc cho con bú.
  • Khó mang thai.

Một số trường hợp tăng prolactin không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện qua xét nghiệm.

2.6. Thay đổi cân nặng và vận động quá mức

Giảm cân nhanh, chế độ ăn thiếu năng lượng, tập luyện cường độ cao hoặc tình trạng thiếu năng lượng kéo dài có thể làm rối loạn hoạt động nội tiết sinh sản.

Ngược lại, tăng cân nhiều cũng có thể liên quan đến rối loạn chuyển hóa và rụng trứng không đều.

Do đó, khi bị trễ kinh, bác sĩ thường hỏi thêm về cân nặng, dinh dưỡng và mức độ vận động gần đây.

2.7. Sử dụng thuốc và biện pháp tránh thai nội tiết

Một số phương pháp tránh thai nội tiết có thể làm thay đổi kiểu ra máu kinh, khiến kinh ít, kinh không đều hoặc không có kinh.

Ví dụ:

  • Thuốc tránh thai hằng ngày.
  • Thuốc tránh thai khẩn cấp.
  • Thuốc tiêm tránh thai.
  • Que cấy tránh thai.
  • Dụng cụ tử cung chứa levonorgestrel.

Ngoài ra, một số thuốc ảnh hưởng đến prolactin hoặc hoạt động nội tiết cũng có thể gây rối loạn kinh nguyệt.

Lưu ý: Nếu trễ kinh sau khi dùng thuốc tránh thai, vẫn cần loại trừ mang thai khi có khả năng tránh thai thất bại.

2.8. Cho con bú, tiền mãn kinh và suy buồng trứng sớm

Trong thời gian cho con bú, prolactin có thể ức chế rụng trứng khiến kinh nguyệt chưa trở lại hoặc không đều.

Ở phụ nữ bước vào giai đoạn tiền mãn kinh, chu kỳ có thể trở nên thất thường trước khi mãn kinh.

Tuy nhiên, phụ nữ dưới 40 tuổi có tình trạng kinh nguyệt thưa hoặc mất kinh kéo dài, đặc biệt kèm bốc hỏa, khô âm đạo hoặc khó mang thai, cần được đánh giá để loại trừ suy buồng trứng sớm.

3. Trễ kinh bao nhiêu ngày thì nên thử thai để tìm nguyên nhân trễ kinh ?

Nếu chu kỳ kinh tương đối đều, có thể sử dụng que thử thai từ ngày đầu tiên trễ kinh.

Tuy nhiên, một kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn mang thai nếu thử quá sớm, rụng trứng muộn hoặc sử dụng que không đúng hướng dẫn.

Nếu trễ kinh nhưng thử que một vạch:

  1. Kiểm tra lại ngày quan hệ và thời điểm dự kiến có kinh.
  2. Nếu thử quá sớm, có thể thử lại sau vài ngày.
  3. Nếu chu kỳ không đều hoặc không xác định được ngày kinh dự kiến, nên thử thai khi đã đủ ít nhất 21 ngày kể từ lần quan hệ không được bảo vệ gần nhất.
  4. Nếu vẫn trễ kinh hoặc nghi ngờ mang thai dù que âm tính, nên khám để được cân nhắc xét nghiệm beta-hCG máu.

Nếu đang có đau bụng hoặc ra máu bất thường nghi liên quan thai sớm, không nên chỉ chờ thử lại tại nhà.

Bài liên quan: Trễ kinh 5 ngày thử que 1 vạch: Còn có thai không?

4. Nguyên nhân trễ kinh nhưng không mang thai

Khi đã loại trừ mang thai một cách phù hợp, cần xem xét các nguyên nhân khác như:

  • Rụng trứng muộn.
  • Căng thẳng hoặc thiếu năng lượng.
  • Hội chứng buồng trứng đa nang.
  • Rối loạn tuyến giáp.
  • Tăng prolactin.
  • Suy buồng trứng sớm.
  • Tác động của thuốc hoặc biện pháp tránh thai.
  • Những bất thường khác của hệ nội tiết sinh sản.

Không nên tự kết luận trễ kinh là do “nội tiết yếu” hoặc chỉ cần uống thuốc điều hòa kinh nguyệt.

Việc đánh giá nguyên nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phụ nữ đang mong có thai.

5. Khi nào cần đi khám phụ khoa để tìm nguyên nhân trễ kinh?

Phụ nữ nên đến khám khi có một trong các tình huống sau:

  • Trễ kinh kéo dài dù đã thử thai âm tính.
  • Kinh nguyệt thường xuyên không đều hoặc chu kỳ kéo dài trên 35 ngày.
  • Mất kinh 3 tháng ở người trước đó có kinh đều, hoặc 6 tháng ở người vốn có kinh không đều.
  • Trễ kinh kèm rậm lông, mụn nhiều, tiết sữa bất thường hoặc thay đổi cân nặng rõ rệt.
  • Đang mong có thai nhưng kinh nguyệt không đều.
  • Trễ kinh kèm đau vùng chậu hoặc ra máu âm đạo bất thường.

Không cần chờ đủ 3 tháng mới khám nếu có triệu chứng đáng lo ngại, nghi ngờ bệnh lý hoặc đang cần đánh giá khả năng sinh sản.

Dấu hiệu cần đi cấp cứu

Nếu trễ kinh hoặc nghi ngờ mang thai kèm một trong các biểu hiện sau, cần đến cơ sở cấp cứu ngay:

  • Đau bụng dưới dữ dội, đặc biệt đau một bên.
  • Ra máu âm đạo nhiều hoặc kèm đau bụng tăng.
  • Choáng váng, ngất hoặc cảm giác sắp ngất.
  • Đau vùng vai bất thường kèm đau bụng hoặc dấu hiệu mất máu.

Đây có thể là dấu hiệu của thai ngoài tử cung hoặc một tình trạng cấp cứu khác. Không nên chờ kết quả que thử thai tại nhà mới đi khám.

6. Cần làm những xét nghiệm gì để tìm nguyên nhân trễ kinh?

Tùy tình trạng từng người, bác sĩ có thể thực hiện:

Khai thác bệnh sử

Đánh giá chu kỳ kinh, ngày kinh cuối, khả năng mang thai, thuốc đang sử dụng, thay đổi cân nặng, tiền sử bệnh và nhu cầu sinh sản.

Khám lâm sàng

Đánh giá dấu hiệu cường androgen, tuyến giáp, tiết sữa bất thường và những triệu chứng liên quan.

Xét nghiệm

Có thể bao gồm:

  • Beta-hCG để kiểm tra mang thai.
  • TSH để đánh giá chức năng tuyến giáp.
  • Prolactin.
  • FSH và estradiol.
  • LH, androgen hoặc các xét nghiệm khác khi có chỉ định.

Siêu âm phụ khoa

Giúp đánh giá tử cung, nội mạc tử cung, buồng trứng và một số bất thường liên quan.

Không phải tất cả người bị trễ kinh đều cần làm toàn bộ các xét nghiệm trên. Bác sĩ sẽ lựa chọn dựa vào bệnh sử và kết quả thăm khám.

7. Điều trị theo nguyên nhân trễ kinh như thế nào?

Điều trị trễ kinh cần dựa trên nguyên nhân, không phải chỉ tìm cách làm xuất hiện máu kinh.

Tùy từng trường hợp:

  • Nếu mang thai, cần được hướng dẫn chăm sóc thai kỳ hoặc đánh giá thai sớm phù hợp.
  • Nếu do căng thẳng, thiếu năng lượng hoặc thay đổi cân nặng, cần điều chỉnh những yếu tố liên quan.
  • Nếu mắc PCOS, điều trị tùy theo tình trạng chuyển hóa, nhu cầu điều hòa kinh nguyệt và kế hoạch mang thai.
  • Nếu rối loạn tuyến giáp hoặc tăng prolactin, cần điều trị bệnh lý nền.
  • Nếu nghi suy buồng trứng sớm, cần đánh giá và tư vấn chuyên khoa.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng thuốc nội tiết để điều chỉnh chu kỳ hoặc bảo vệ nội mạc tử cung khi phù hợp.

Không nên tự mua progesterone, thuốc tránh thai hoặc thuốc được quảng cáo là “gọi kinh” khi chưa loại trừ mang thai và xác định nguyên nhân.

Các mẹo dùng gừng, nghệ, đu đủ, dứa hoặc các loại thảo dược để làm kinh nguyệt xuất hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy chứng minh hiệu quả điều trị trễ kinh. Không nên dùng thay thế việc thăm khám.

8. Trễ kinh có gây vô sinh không?

Bản thân trễ kinh không đồng nghĩa với vô sinh.

Tuy nhiên, nếu trễ kinh là biểu hiện của tình trạng rụng trứng không đều hoặc không rụng trứng, khả năng thụ thai có thể bị ảnh hưởng.

Ví dụ, PCOS, tăng prolactin, rối loạn tuyến giáp hoặc suy buồng trứng sớm đều có thể liên quan đến khả năng sinh sản.

Vì vậy, phụ nữ trễ kinh kéo dài và đang mong có thai nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

9. Những câu hỏi thường gặp về nguyên nhân trễ kinh

Trễ kinh 5 ngày có phải mang thai không?

Có thể, nhưng không chắc chắn. Nếu đã quan hệ tình dục, nên thử thai đúng thời điểm. Rụng trứng muộn hoặc biến động sinh lý cũng có thể khiến kinh đến trễ.

Trễ kinh 10 ngày nhưng thử que một vạch có thai không?

Vẫn có khả năng trong một số trường hợp, đặc biệt khi rụng trứng muộn hoặc thử sai thời điểm. Nếu chưa đủ 21 ngày từ lần quan hệ không bảo vệ gần nhất và chưa xác định chắc chắn, nên thử lại hoặc khám theo hướng dẫn.

Trễ kinh nhưng không có triệu chứng mang thai thì có thai không?

Có. Nhiều phụ nữ không có triệu chứng mang thai rõ rệt trong những tuần đầu. Xét nghiệm thai đáng tin cậy hơn việc dựa vào triệu chứng.

Trễ kinh 1–2 tháng có nguy hiểm không?

Không phải trường hợp nào cũng nguy hiểm, nhưng cần được đánh giá nguyên nhân, đặc biệt khi đã loại trừ mang thai hoặc có rối loạn kinh nguyệt kéo dài.

Trễ kinh có nên uống thuốc điều hòa kinh nguyệt không?

Không nên tự sử dụng. Thuốc nội tiết chỉ phù hợp với một số nguyên nhân nhất định và cần được bác sĩ chỉ định sau khi đánh giá.

10. Kết luận về nguyên nhân trễ kinh

Trễ kinh có thể là biến động sinh lý tạm thời, dấu hiệu mang thai hoặc biểu hiện của một vấn đề nội tiết cần được đánh giá.

Điều quan trọng nhất là:

  • Loại trừ mang thai khi có khả năng thụ thai.
  • Không tự ý sử dụng thuốc gọi kinh.
  • Theo dõi chu kỳ và các triệu chứng đi kèm.
  • Khám chuyên khoa khi trễ kinh kéo dài, tái diễn hoặc có dấu hiệu bất thường.

Phòng khám BS Điệp – Sản Phụ khoa tiếp nhận thăm khám các vấn đề về kinh nguyệt, phụ khoa và tư vấn sức khỏe sinh sản.

BS CKII Phạm Thị Ngọc Điệp – Chuyên khoa Sản Phụ khoa

Nếu đang bị trễ kinh kéo dài, kinh nguyệt không đều hoặc nghi ngờ mang thai, phụ nữ có thể liên hệ phòng khám để được tư vấn thời điểm thăm khám phù hợp.


Tài liệu tham khảo

  1. American Society for Reproductive Medicine (2024). Current Evaluation of Amenorrhea: A Committee Opinion.
    https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/current-evaluation-of-amenorrhea/
  2. NHS. Doing a Pregnancy Test.
    https://www.nhs.uk/pregnancy/trying-for-a-baby/doing-a-pregnancy-test/
  3. NHS. Missed or Late Periods.
    https://www.nhs.uk/symptoms/missed-or-late-periods/
  4. ACOG. Ectopic Pregnancy.
    https://www.acog.org/womens-health/faqs/ectopic-pregnancy