Chích ngừa uốn ván cho mẹ bầu là biện pháp quan trọng giúp bảo vệ người mẹ và giảm nguy cơ uốn ván sơ sinh. Tuy nhiên, không phải phụ nữ mang thai nào cũng cần tiêm cùng một số mũi. Lịch tiêm phải dựa vào tiền sử tiêm chủng, loại vắc xin đã dùng và tuổi thai hiện tại.
Nhiều mẹ bầu thắc mắc: Mang thai lần đầu cần tiêm mấy mũi uốn ván? Mang thai lần hai có phải tiêm lại không? Đã tiêm uốn ván thì có cần tiêm thêm vắc xin ho gà? Bài viết dưới đây giải thích theo hướng dẫn tiêm chủng đang áp dụng.
1. Uốn ván là bệnh gì và vì sao nguy hiểm với mẹ và trẻ sơ sinh?
Uốn ván là bệnh nhiễm trùng cấp tính do độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. Bào tử của vi khuẩn có thể tồn tại trong đất, bụi bẩn và các vật dụng bị ô nhiễm. Khi bào tử xâm nhập qua vết thương hoặc vùng rốn chưa lành của trẻ sơ sinh, chúng có thể gây bệnh nặng với biểu hiện co cứng cơ và co giật.
Uốn ván không lây trực tiếp từ người sang người. Trẻ sơ sinh có thể mắc uốn ván khi dụng cụ cắt rốn, tay người đỡ sinh hoặc vật liệu chăm sóc rốn không bảo đảm vệ sinh, đặc biệt nếu người mẹ chưa có miễn dịch đầy đủ. Đây là bệnh nguy hiểm cần điều trị cấp cứu.
2. Chích ngừa uốn ván cho mẹ bầu có tác dụng gì?
Vắc xin có chứa giải độc tố uốn ván giúp cơ thể người mẹ tạo kháng thể. Một phần kháng thể được truyền qua nhau thai, góp phần bảo vệ trẻ sau khi chào đời. Tiêm chủng đúng chỉ định giúp giảm đáng kể nguy cơ uốn ván cho mẹ và uốn ván sơ sinh cho con.
Không có vắc xin nào bảo đảm phòng bệnh 100%. Để phòng uốn ván sơ sinh hiệu quả còn cần thực hành sinh sạch, sử dụng dụng cụ vô khuẩn và chăm sóc rốn đúng cách. Những biện pháp này bổ trợ cho nhau, không thay thế cho nhau.
3. Lịch chích ngừa uốn ván cho mẹ bầu: Không chỉ tính theo lần mang thai
Trước khi tiêm, nhân viên y tế cần kiểm tra sổ tiêm chủng và hỏi về các vắc xin có thành phần uốn ván đã tiêm trước đây (như TT, Td, Tdap hoặc các vắc xin phối hợp lúc nhỏ). Các liều hợp lệ đã tiêm được tính vào tiền sử; nếu giãn khoảng cách giữa các mũi, thông thường không phải tiêm lại từ đầu.
Trường hợp chưa từng tiêm hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng
- Mũi 1: Tiêm sớm khi có chỉ định trong thai kỳ, sau khi được khám sàng lọc.
- Mũi 2: Tiêm cách mũi 1 ít nhất 1 tháng (tối thiểu 4 tuần). Nên hoàn thành trước ngày dự sinh ít nhất 2 tuần để có thời gian tạo và truyền kháng thể.
- Các mũi tiếp theo: Cần tiêm bổ sung theo lịch tiêm chủng được nhân viên y tế xác định nhằm tạo miễn dịch bền vững. Theo lịch vắc xin uốn ván trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, mũi 3 cách mũi 2 ít nhất 6 tháng; mũi 4 cách mũi 3 ít nhất 1 năm; mũi 5 cách mũi 4 ít nhất 1 năm, thường được bố trí ở các lần mang thai sau khi phù hợp.
Nếu thai phụ đến khám muộn hoặc dự sinh sớm, không nên tự kết luận đã quá thời điểm tiêm. Hãy trao đổi với cơ sở tiêm chủng để được đánh giá và sắp xếp lịch phù hợp.
Trường hợp đã tiêm một số mũi uốn ván trước đây
Người đã tiêm vắc xin chứa thành phần uốn ván trước khi có thai, trong những lần mang thai trước hoặc khi còn nhỏ không nhất thiết phải bắt đầu lại lịch hai mũi. Nhân viên y tế cần xem số liều hợp lệ, khoảng cách giữa các liều và thời gian từ lần tiêm gần nhất để quyết định có cần tiêm bổ sung hay không.
Mang thai lần hai có cần tiêm uốn ván lại không?
Không thể trả lời chỉ dựa vào việc đây là lần mang thai thứ hai. Ví dụ, nếu lần mang thai trước mẹ mới tiêm hai mũi uốn ván và chưa hoàn thành lịch tạo miễn dịch lâu dài, có thể cần mũi bổ sung theo khoảng cách quy định. Nếu đã có đủ số liều tạo miễn dịch bảo vệ và chưa đến thời điểm cần nhắc, có thể không cần thêm mũi uốn ván đơn giá trong thai kỳ này.
Vì vậy, mẹ nên mang sổ tiêm hoặc hình ảnh chứng nhận tiêm chủng đến buổi khám thai, thay vì tự áp dụng quy tắc “thai đầu hai mũi, thai sau một mũi” cho tất cả mọi người.
4. Đã chích ngừa uốn ván rồi có cần tiêm vắc xin Tdap không?
Cần phân biệt hai nhóm vắc xin:
- Vắc xin uốn ván đơn giá (TT): Có thành phần phòng bệnh uốn ván, được sử dụng trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.
- Vắc xin Tdap: Có thành phần phòng uốn ván, bạch hầu và ho gà. Mục đích quan trọng khi tiêm trong thai kỳ là tạo kháng thể ho gà truyền sang con, giúp giảm nguy cơ ho gà nặng trong những tháng đầu đời.
Theo Hướng dẫn Quốc gia của Bộ Y tế ban hành năm 2026, phụ nữ mang thai được khuyến cáo một liều Tdap trong mỗi lần mang thai, với thời điểm từ 26–36 tuần thai hoặc theo hướng dẫn của sản phẩm đã được Bộ Y tế cấp phép. Vì vậy, đã tiêm uốn ván ở lần mang thai trước không đồng nghĩa được bỏ qua việc tư vấn Tdap ở thai kỳ hiện tại.
Do Tdap cũng chứa thành phần uốn ván, bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng cần đối chiếu toàn bộ lịch tiêm để sắp xếp mũi phù hợp, tránh tiêm chồng chéo không cần thiết. Xem thêm: Tiêm ho gà khi mang thai: Đã tiêm uốn ván có cần tiêm nữa không?
5. Chích ngừa uốn ván: Có phải đợi thai trên 20 tuần?
Không nên áp dụng cứng nhắc mốc “phải trên 20 tuần mới được tiêm uốn ván” cho mọi trường hợp. Với vắc xin uốn ván đơn giá, thời điểm và số liều cần được xác định sau khi đánh giá tiền sử tiêm và tình trạng thai kỳ; người chưa có miễn dịch phù hợp nên được tư vấn tiêm sớm khi có chỉ định. Với Tdap, cần chú ý khoảng thời gian khuyến cáo riêng như đã nêu ở trên.
Nếu đã bỏ lỡ một mũi, nên mang sổ tiêm đến cơ sở tiêm chủng để được tiêm bù nếu cần; không tự tiêm lại toàn bộ lịch.
6. Chích ngừa uốn ván trong thai kỳ có an toàn không?
Vắc xin có chứa giải độc tố uốn ván đã được sử dụng rộng rãi và có hồ sơ an toàn tốt khi dùng đúng chỉ định cho phụ nữ mang thai. Một số phản ứng thường gặp là đau, đỏ hoặc sưng nhẹ nơi tiêm, mỏi người hay sốt nhẹ thoáng qua.
Thai phụ cần khai báo tiền sử phản vệ, dị ứng với thành phần vắc xin, phản ứng nghiêm trọng sau các lần tiêm trước, bệnh cấp tính và tình trạng thai hiện tại để được khám sàng lọc. Sau tiêm, cần ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi tại nhà theo hướng dẫn.
Đến cơ sở y tế cấp cứu ngay nếu xuất hiện khó thở, phù môi hoặc lưỡi, choáng, ngất hay các triệu chứng nghi phản vệ sau tiêm.
7. Phòng uốn ván sơ sinh không chỉ nhờ tiêm chủng
Bên cạnh tiêm chủng đầy đủ, gia đình cần chú ý:
- Sinh sạch: Ưu tiên sinh tại cơ sở y tế có nhân viên được đào tạo, bảo đảm vệ sinh bàn tay, bề mặt đỡ sinh và dụng cụ cắt, kẹp rốn vô khuẩn.
- Chăm sóc rốn đúng cách: Rửa tay trước và sau khi chăm sóc rốn, giữ cuống rốn sạch và khô theo hướng dẫn của cơ sở y tế. Không tự đắp lá, tro, bột, nghệ hoặc các chất không được chỉ định lên rốn trẻ.
- Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm: Nếu trẻ sơ sinh bỏ bú, khó há miệng, cứng người hoặc co giật, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay. Nếu rốn đỏ lan, sưng hoặc chảy mủ, cũng cần được nhân viên y tế kiểm tra sớm.
8. Những câu hỏi thường gặp về chích ngừa uốn ván
Không nhớ đã tiêm mấy mũi uốn ván thì phải làm sao?
Mẹ nên tìm lại sổ hoặc dữ liệu tiêm chủng. Nếu không xác minh được tiền sử, cơ sở tiêm chủng sẽ đánh giá như tình trạng chưa rõ và tư vấn lịch phù hợp, thay vì tự ước lượng số mũi.
Tiêm uốn ván có bảo vệ em bé hoàn toàn không?
Không. Tiêm chủng giúp giảm nguy cơ đáng kể nhưng không bảo đảm 100%. Thực hành sinh sạch và chăm sóc rốn đúng cách vẫn rất cần thiết.
Mẹ bầu có thể tiêm uốn ván ở đâu?
Thai phụ có thể hỏi trạm y tế địa phương về tiêm vắc xin uốn ván trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng hoặc đến cơ sở tiêm chủng được cấp phép. Nên mang theo sổ khám thai và chứng nhận các mũi đã tiêm.
9. Kết luận
Chích ngừa uốn ván cho mẹ bầu cần được cá thể hóa theo tiền sử tiêm chủng, không áp dụng một lịch giống nhau cho mọi thai kỳ. Mẹ nên trao đổi với bác sĩ sản khoa và nhân viên tiêm chủng về vắc xin uốn ván, Tdap, thời điểm tiêm phù hợp, đồng thời lựa chọn sinh an toàn và chăm sóc rốn đúng cách cho trẻ.
Phòng khám BS Điệp – Sản Phụ khoa: tư vấn chăm sóc và theo dõi thai kỳ, hướng dẫn các vấn đề cần trao đổi tại cơ sở tiêm chủng.
Đặt lịch tư vấn thai kỳ tại Phòng khám BS Điệp
Nếu chưa rõ tiền sử tiêm uốn ván hoặc cần trao đổi về thời điểm tiêm Tdap trong thai kỳ, mẹ bầu có thể mang sổ tiêm chủng đến khám thai để được tư vấn. Việc tiêm vắc xin được thực hiện tại cơ sở tiêm chủng được cấp phép.
GỌI ĐẶT LỊCH KHÁM – 0335 155 192
Thông tin liên hệ và các kênh của Phòng khám BS Điệp
Phòng khám BS Điệp – Sản Phụ khoa
Điện thoại/Zalo: 0335 155 192
Địa chỉ: 271 Nguyễn Duy Dương, phường Vườn Lài, TP. Hồ Chí Minh
- Facebook: Sản, Phụ Khoa Từ Dũ – BS Điệp
- Zalo OA: Phòng khám BS Điệp
- Google Maps: Phòng khám BS Điệp
- YouTube: BS Điệp – Phòng khám Sản Phụ khoa
- TikTok: @bs.ngocdiep.tudu
Tài liệu tham khảo
- Chương trình Tiêm chủng mở rộng Quốc gia – Tiêm vắc xin uốn ván, 22/6/2026.
- Bộ Y tế – Hướng dẫn Quốc gia về chăm sóc trước khi có thai và trước khi sinh, Quyết định 1139/QĐ-BYT, 23/4/2026.
- WHO – Tetanus, cập nhật 15/7/2026.
- WHO – Các biện pháp sinh sạch và chăm sóc rốn để phòng uốn ván mẹ và sơ sinh.
Thông tin nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế việc khám sàng lọc và chỉ định tiêm chủng cho từng thai phụ.