Các phương pháp tránh thai an toàn, hiệu quả: Nên chọn cách nào?

Các phương pháp tránh thai an toàn và hiệu quả – BS Điệp

Các phương pháp tránh thai hiện nay rất đa dạng, từ bao cao su, thuốc tránh thai hằng ngày đến đặt vòng, cấy que và tiêm thuốc tránh thai. Mỗi phương pháp có hiệu quả, ưu điểm và hạn chế khác nhau.

Vậy phương pháp tránh thai nào an toàn, hiệu quả và phù hợp với từng phụ nữ? BS CKII Phạm Thị Ngọc Điệp sẽ giúp bạn tìm hiểu để có lựa chọn phù hợp với sức khỏe và kế hoạch sinh con.

Mục lục bài viết

1. Các phương pháp tránh thai phổ biến hiện nay

Tránh thai là việc sử dụng những biện pháp nhằm hạn chế khả năng mang thai ngoài ý muốn, đồng thời giúp phụ nữ chủ động lựa chọn thời điểm sinh con.

Các phương pháp tránh thai được chia thành những nhóm chính:

  • Tránh thai bằng dụng cụ tử cung (đặt vòng).
  • Tránh thai bằng que cấy dưới da.
  • Tránh thai bằng thuốc uống hoặc thuốc tiêm.
  • Tránh thai bằng bao cao su.
  • Các phương pháp dựa vào khả năng sinh sản tự nhiên.
  • Tránh thai khẩn cấp.
  • Triệt sản nam hoặc nữ.

Không có một phương pháp nào phù hợp với tất cả phụ nữ. Việc lựa chọn cần dựa vào tuổi, tiền sử bệnh, tình trạng cho con bú, khả năng tuân thủ và mong muốn sinh con trong tương lai.

2. Đặt vòng tránh thai – Hiệu quả cao, sử dụng lâu dài

Đặt vòng tránh thai là phương pháp đưa một dụng cụ nhỏ vào buồng tử cung để ngừa thai.

Hiện có hai nhóm chính:

Vòng tránh thai chứa đồng

  • Không chứa nội tiết tố.
  • Hiệu quả tránh thai trên 99%.
  • Thời gian sử dụng có thể đến 10–12 năm tùy sản phẩm.
  • Có thể làm kinh nguyệt nhiều hơn hoặc đau bụng kinh tăng trong những tháng đầu.

Vòng tránh thai nội tiết

  • Phóng thích một lượng nhỏ levonorgestrel tại tử cung.
  • Hiệu quả tránh thai trên 99%.
  • Thời gian sử dụng khoảng 3–8 năm tùy loại.
  • Có thể giúp giảm lượng máu kinh và giảm đau bụng kinh.

Ưu điểm của đặt vòng

  • Hiệu quả tránh thai cao.
  • Không phải nhớ uống thuốc mỗi ngày.
  • Có thể tháo vòng khi muốn mang thai.
  • Phù hợp với nhiều phụ nữ đang cho con bú.
  • Phụ nữ chưa sinh con vẫn có thể đặt vòng nếu đủ điều kiện y khoa.

Nhược điểm và nguy cơ

Một số phụ nữ có thể bị đau bụng nhẹ, ra huyết ít sau đặt vòng. Những biến chứng như tuột vòng, thủng tử cung hoặc nhiễm trùng vùng chậu tương đối hiếm gặp.

Đặt vòng đúng chỉ định không gây vô sinh. Khả năng sinh sản thường trở lại nhanh sau tháo vòng.

Vòng tránh thai làm giảm nguy cơ mang thai, kể cả thai ngoài tử cung. Tuy nhiên, nếu thử thai dương tính khi đang đặt vòng, người bệnh cần được khám sớm để xác định vị trí thai.

Phụ nữ đang bị viêm cổ tử cung mủ, nhiễm lậu hoặc Chlamydia chưa điều trị không nên đặt vòng mới cho đến khi được đánh giá và xử trí thích hợp.

3. Cấy que tránh thai – Không cần nhớ uống thuốc mỗi ngày

Que cấy tránh thai là một thanh nhỏ chứa progestin được đặt dưới da mặt trong cánh tay.

Hormone từ que cấy giúp ức chế rụng trứng và làm đặc chất nhầy cổ tử cung, từ đó ngăn ngừa mang thai.

Ưu điểm

  • Hiệu quả tránh thai trên 99%.
  • Không cần uống thuốc mỗi ngày.
  • Có thể tháo que khi muốn có thai.
  • Thích hợp với nhiều phụ nữ không sử dụng được estrogen.
  • Có thể sử dụng trong thời kỳ cho con bú khi phù hợp với tình trạng sau sinh.

Thời gian sử dụng

Thời hạn phụ thuộc từng sản phẩm và hướng dẫn được phê duyệt tại nơi sử dụng.

Ví dụ, que Nexplanon chứa etonogestrel đã được FDA Hoa Kỳ phê duyệt thời gian sử dụng đến 5 năm vào tháng 1/2026, thay vì 3 năm trước đó. Tại Việt Nam, cần kiểm tra hướng dẫn đăng ký và sản phẩm cụ thể trước khi quyết định thời điểm thay que.

Tác dụng phụ thường gặp

  • Ra huyết âm đạo không đều.
  • Rong huyết hoặc ra huyết kéo dài.
  • Kinh ít hoặc không có kinh.
  • Đôi khi xuất hiện đau đầu, căng ngực, mụn trứng cá.

Rối loạn kinh nguyệt là nguyên nhân thường gặp khiến phụ nữ muốn tháo que. Tuy nhiên, không phải trường hợp rong huyết nào cũng cần tháo que ngay. Bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân và tư vấn điều trị phù hợp.

4. Thuốc tránh thai hằng ngày – Phù hợp khi sử dụng đúng cách

Thuốc tránh thai hằng ngày là một trong những phương pháp được sử dụng phổ biến.

Có hai loại chính:

Thuốc tránh thai phối hợp

Chứa estrogen và progestin, thường có tác dụng ức chế rụng trứng.

Ưu điểm:

  • Hiệu quả cao nếu sử dụng đúng.
  • Có thể giúp kinh nguyệt đều hơn.
  • Giảm đau bụng kinh và lượng máu kinh.
  • Một số loại giúp cải thiện mụn trứng cá.

Nhược điểm:

  • Phải sử dụng đều đặn.
  • Có thể gây buồn nôn, căng ngực hoặc ra huyết ít trong thời gian đầu.
  • Có nguy cơ huyết khối ở một số đối tượng, mặc dù biến cố này không thường gặp.

Những phụ nữ có migraine kèm aura (triệu chứng thần kinh báo trước), tiền sử huyết khối, tăng huyết áp nặng hoặc hút thuốc lá từ 35 tuổi trở lên cần được đánh giá kỹ; nhiều trường hợp không được sử dụng thuốc chứa estrogen.

Thuốc tránh thai chỉ chứa progestin

Đây là lựa chọn cho nhiều phụ nữ đang cho con bú hoặc có chống chỉ định với estrogen.

Tuy nhiên, người sử dụng cần tuân thủ giờ uống và cách xử trí khi quên thuốc theo đúng loại thuốc đang dùng.

Thuốc tránh thai hằng ngày có gây vô sinh không?

Không có bằng chứng cho thấy sử dụng thuốc tránh thai hằng ngày đúng chỉ định gây vô sinh vĩnh viễn.

Sau khi ngừng thuốc, khả năng sinh sản thường trở lại. Thời gian có thai còn phụ thuộc tuổi, sức khỏe sinh sản và các yếu tố khác.

5. Tiêm thuốc tránh thai – Tác dụng khoảng 3 tháng

Thuốc tiêm tránh thai thường chứa progestin, điển hình là depot medroxyprogesterone acetate (DMPA).

Thuốc có tác dụng ức chế rụng trứng, giúp ngừa thai trong khoảng 3 tháng.

Ưu điểm

  • Không phải uống thuốc mỗi ngày.
  • Hiệu quả tránh thai cao nếu tiêm đúng lịch.
  • Có thể giảm đau bụng kinh ở một số phụ nữ.
  • Là lựa chọn phù hợp cho một số trường hợp không sử dụng được estrogen.

Nhược điểm

  • Rong huyết, ra huyết bất thường hoặc mất kinh.
  • Một số người tăng cân.
  • Có thể làm giảm mật độ khoáng xương trong thời gian sử dụng; cần đánh giá cá nhân nếu có yếu tố nguy cơ về xương.
  • Sau khi ngừng tiêm, khả năng rụng trứng và có thai có thể trở lại chậm hơn so với các phương pháp khác.

Lưu ý: Không thể xác định chính xác bao lâu sau khi ngừng thuốc tiêm phụ nữ mới có thai trở lại. Thuốc cũng không bảo đảm ngừa thai kéo dài nhiều tháng sau khi đã quá lịch tiêm nhắc.

Nếu không muốn mang thai, người bệnh cần chuyển sang phương pháp tránh thai khác đúng thời điểm.

6. Bao cao su – Vừa tránh thai vừa giảm nguy cơ lây bệnh

Bao cao su nam là phương pháp đơn giản, dễ tiếp cận và không sử dụng nội tiết tố.

Ưu điểm

  • Dễ sử dụng.
  • Không tác động đến hormone sinh sản.
  • Không ảnh hưởng khả năng có thai về sau.
  • Giúp giảm nguy cơ lây nhiễm HIV và nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, Chlamydia.

Nhược điểm

  • Hiệu quả phụ thuộc cách sử dụng.
  • Có thể bị rách hoặc tuột.
  • Cần sử dụng đúng trong mỗi lần quan hệ.

Để tránh thai hiệu quả, cần mang bao cao su từ trước khi dương vật tiếp xúc bộ phận sinh dục, dùng đúng kích thước và kiểm tra hạn sử dụng.

Bao cao su là phương pháp quan trọng giúp bảo vệ đồng thời khỏi mang thai ngoài ý muốn và nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Phụ nữ đang sử dụng vòng, que cấy hoặc thuốc tránh thai vẫn có thể dùng thêm bao cao su nếu có nguy cơ lây nhiễm.

7. Tránh thai tự nhiên – Có thực sự an toàn?

Một số cặp đôi sử dụng phương pháp tính ngày rụng trứng, theo dõi chu kỳ kinh hoặc xuất tinh ngoài âm đạo để tránh thai.

Tính ngày rụng trứng

Phương pháp này dựa trên việc theo dõi chu kỳ, các dấu hiệu sinh sản và tránh quan hệ không bảo vệ vào những ngày có khả năng thụ thai.

Tuy nhiên, thời điểm rụng trứng có thể thay đổi, kể cả ở phụ nữ có kinh tương đối đều.

Vì vậy, việc chỉ tính ngày theo lịch có thể dẫn đến mang thai ngoài ý muốn, đặc biệt khi chu kỳ kinh không đều.

Xuất tinh ngoài

Phương pháp này có tỷ lệ thất bại tương đối cao trong thực tế do khó kiểm soát thời điểm xuất tinh và nguy cơ tinh trùng có mặt trong dịch tiết trước xuất tinh.

Nếu thực sự chưa muốn mang thai, nên ưu tiên biện pháp tránh thai có hiệu quả đáng tin cậy hơn.

8. Tránh thai khi đang cho con bú

Nhiều phụ nữ cho rằng không có kinh sau sinh thì không thể mang thai.

Điều này không hoàn toàn đúng. Rụng trứng có thể xảy ra trước kỳ kinh đầu tiên sau sinh.

Phương pháp vô kinh cho con bú (LAM) chỉ có hiệu quả tránh thai đáng tin cậy khi đồng thời đáp ứng ba điều kiện:

  1. Em bé chưa đủ 6 tháng tuổi.
  2. Người mẹ chưa có kinh trở lại.
  3. Bé được bú mẹ hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn, với khoảng cách các cữ bú không quá dài.

Nếu không đáp ứng một trong ba điều kiện trên, cần sử dụng phương pháp tránh thai khác.

Các lựa chọn có thể bao gồm bao cao su, vòng tránh thai, que cấy hoặc thuốc chỉ chứa progestin, tùy thời điểm sau sinh và tình trạng sức khỏe.

9. Thuốc tránh thai khẩn cấp – Khi nào cần sử dụng?

Tránh thai khẩn cấp được sử dụng sau quan hệ tình dục không được bảo vệ hoặc khi phương pháp tránh thai đang sử dụng gặp sự cố.

Ví dụ:

  • Không sử dụng bao cao su.
  • Bao cao su bị rách hoặc tuột.
  • Quên thuốc tránh thai dẫn đến mất hiệu quả bảo vệ.
  • Quan hệ tình dục không có biện pháp tránh thai và chưa muốn mang thai.

Các phương pháp có thể sử dụng gồm:

Levonorgestrel 1,5 mg: Nên uống càng sớm càng tốt; hiệu quả thường cao hơn trong 72 giờ đầu nhưng vẫn có thể có tác dụng đến 120 giờ, với hiệu quả giảm dần.

Ulipristal acetate 30 mg: Có thể sử dụng trong vòng 120 giờ sau quan hệ và thường hiệu quả hơn levonorgestrel ở giai đoạn 72–120 giờ.

Vòng tránh thai chứa đồng: Có thể đặt trong vòng 5 ngày sau quan hệ không bảo vệ nếu đủ điều kiện y khoa. Đây là một trong những phương pháp tránh thai khẩn cấp hiệu quả nhất.

Thuốc tránh thai khẩn cấp có gây vô sinh không?

Thuốc tránh thai khẩn cấp không gây vô sinh và không phải thuốc phá thai. Thuốc không có tác dụng chấm dứt một thai kỳ đã hình thành.

Không nên dùng thuốc tránh thai khẩn cấp thay thế phương pháp tránh thai thường xuyên vì hiệu quả ngừa thai tổng thể thấp hơn các biện pháp tránh thai chủ động, lâu dài.

Sau sử dụng tránh thai khẩn cấp, nếu không có kinh hoặc ra huyết như dự kiến trong 3 tuần, nên thử thai và đi khám khi cần thiết.

10. Triệt sản – Phương pháp tránh thai lâu dài

Triệt sản là phương pháp dành cho những người đã quyết định không muốn có thêm con.

Có hai hình thức chính:

  • Triệt sản nữ: can thiệp vào hai vòi tử cung.
  • Triệt sản nam: thắt hoặc cắt ống dẫn tinh.

Đây là những biện pháp có hiệu quả tránh thai cao và được xem là lâu dài, thường không dễ phục hồi khả năng sinh sản.

Đặc biệt, triệt sản nam không có hiệu quả ngay sau thủ thuật. Cần sử dụng biện pháp tránh thai bổ sung cho đến khi xét nghiệm tinh dịch xác nhận đạt tiêu chuẩn an toàn theo hướng dẫn.

Người lựa chọn triệt sản cần được tư vấn đầy đủ trước khi quyết định.

11. So sánh hiệu quả các phương pháp tránh thai hiện nay

Bảng dưới đây trình bày hiệu quả ước tính trong năm đầu khi sử dụng thông thường, bao gồm cả những trường hợp quên thuốc hoặc sử dụng không đúng cách.

Phương phápHiệu quả tránh thai ước tính
Cấy que tránh thaiTrên 99%
Vòng tránh thaiTrên 99%
Thuốc tiêm tránh thaiKhoảng 94%
Thuốc tránh thai hằng ngàyKhoảng 91%
Bao cao su namKhoảng 82%
Tính ngày, tránh thai tự nhiênThay đổi nhiều theo phương pháp và cách thực hiện

Các số liệu là ước tính tham khảo, có thể khác nhau giữa nghiên cứu và tùy mức độ tuân thủ.

12. Các phương pháp tránh thai: Nên chọn cách nào phù hợp?

Lựa chọn phù hợp phụ thuộc nhu cầu và đặc điểm sức khỏe của từng người.

Phụ nữ chưa sinh con: Có thể lựa chọn bao cao su, thuốc tránh thai, que cấy hoặc vòng tránh thai nếu đủ điều kiện. Không nhất thiết phải sinh con mới được đặt vòng.

Phụ nữ đã sinh đủ con: Có thể cân nhắc đặt vòng, cấy que hoặc triệt sản sau khi được tư vấn.

Phụ nữ đang cho con bú: Nên lựa chọn phương pháp phù hợp với thời điểm sau sinh, tình trạng cho con bú và nguy cơ huyết khối.

Phụ nữ thường xuyên quên uống thuốc: Que cấy hoặc vòng tránh thai có thể là lựa chọn thuận tiện hơn.

Phụ nữ kinh nhiều, đau bụng kinh: Vòng nội tiết hoặc một số loại thuốc tránh thai có thể đem lại lợi ích bổ sung sau khi đã đánh giá nguyên nhân.

Phụ nữ có bệnh lý nền: Cần đánh giá kỹ nếu có tăng huyết áp, huyết khối, migraine kèm aura, bệnh gan, ung thư vú hoặc đang sử dụng thuốc có tương tác với biện pháp tránh thai.

Không nên tự lựa chọn thuốc nội tiết chỉ dựa vào lời giới thiệu của người khác.

13. Những câu hỏi thường gặp về các phương pháp tránh thai

Dùng thuốc tránh thai nhiều năm có ảnh hưởng khả năng sinh sản không?

Hầu hết các phương pháp tránh thai hiện đại có thể hồi phục không gây vô sinh vĩnh viễn. Khả năng có thai sau khi ngừng biện pháp còn phụ thuộc tuổi và sức khỏe sinh sản.

Chưa sinh con có đặt vòng tránh thai được không?

Có. Phụ nữ chưa sinh con vẫn có thể sử dụng vòng tránh thai nếu không có chống chỉ định và được khám, tư vấn phù hợp.

Đặt vòng có gây thai ngoài tử cung không?

Đặt vòng làm giảm rõ rệt khả năng mang thai nói chung. Tuy nhiên, nếu có thai trong khi đang đặt vòng, cần kiểm tra sớm vì tỷ lệ thai ngoài tử cung trong số các trường hợp mang thai thất bại với vòng cao hơn so với những thai kỳ không sử dụng vòng.

Đang viêm âm đạo có đặt vòng được không?

Tùy loại nhiễm trùng và tình trạng lâm sàng. Viêm âm đạo thông thường không phải lúc nào cũng là chống chỉ định. Riêng viêm cổ tử cung mủ hoặc nhiễm lậu, Chlamydia đang hoạt động cần được xử trí trước khi đặt vòng mới.

Các phương pháp tránh thai nào tốt nhất?

Không có phương pháp tốt nhất cho tất cả phụ nữ. Nếu ưu tiên hiệu quả cao, lâu dài và có thể hồi phục, vòng tránh thai hoặc que cấy là những lựa chọn đáng cân nhắc.

Nếu đồng thời cần phòng ngừa bệnh lây truyền qua đường tình dục, nên sử dụng bao cao su.

14. Khi nào cần khám bác sĩ để chọn các phương pháp tránh thai

Phụ nữ nên được tư vấn chuyên khoa khi:

  • Chưa biết lựa chọn phương pháp tránh thai phù hợp.
  • Có bệnh lý nền và muốn sử dụng thuốc tránh thai nội tiết.
  • Rong huyết kéo dài khi uống thuốc hoặc cấy que.
  • Đau bụng nhiều, sốt hoặc ra huyết bất thường sau đặt vòng.
  • Trễ kinh hoặc nghi ngờ mang thai dù đang tránh thai.
  • Muốn đổi phương pháp tránh thai hoặc chuẩn bị mang thai trở lại.

Đặc biệt, nếu nghi có thai kèm đau bụng nhiều, choáng, ngất hoặc ra máu âm đạo bất thường, cần được đánh giá cấp cứu để loại trừ thai ngoài tử cung và các nguyên nhân nguy hiểm khác.

15. Lời khuyên từ BS CKII Phạm Thị Ngọc Điệp về các phương pháp tránh thai

Tránh thai không chỉ là phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn mà còn giúp phụ nữ chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản và xây dựng kế hoạch sinh con phù hợp.

Mỗi phương pháp đều có ưu điểm, hạn chế và những tình huống cần thận trọng.

Việc lựa chọn phương pháp tránh thai nên dựa vào tình trạng sức khỏe thực tế, không nên chỉ dựa vào kinh nghiệm của người khác.

Nếu còn băn khoăn về thuốc tránh thai, đặt vòng, cấy que hoặc ngừa thai sau sinh, phụ nữ có thể đến khám và được tư vấn lựa chọn biện pháp phù hợp.

Phòng khám BS Điệp – Sản Phụ khoa

BS CKII Phạm Thị Ngọc Điệp

Địa chỉ: 271 Nguyễn Duy Dương, phường Vườn Lài, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: 0335 155 192

Website: https://sanphukhoatudu-bsdiep.com

Tài liệu tham khảo

 

  • WHO (2025): Family planning/contraception methods.
  • WHO (2026): Intrauterine devices (IUDs).
  • CDC (2024): U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use.
  • CDC (2024): U.S. Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use.
  • NHS: How well contraception works at preventing pregnancy.