Ngứa vùng kín tuổi mãn kinh là tình trạng khá thường gặp. Một nguyên nhân quan trọng là sự suy giảm estrogen làm niêm mạc âm đạo và da vùng âm hộ trở nên mỏng, khô, kém đàn hồi và dễ kích ứng hơn.
Tuy nhiên, không phải trường hợp ngứa nào ở tuổi tiền mãn kinh hoặc mãn kinh cũng do thiếu estrogen. Viêm âm đạo, bệnh da vùng âm hộ hoặc một số tổn thương khác cũng có thể gây ngứa. Vì vậy, nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, phụ nữ nên được khám phụ khoa để xác định đúng nguyên nhân.
Vì sao dễ bị ngứa vùng kín tuổi mãn kinh?
Khi bước vào giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, hoạt động của buồng trứng giảm dần và lượng estrogen trong cơ thể giảm theo.
Estrogen có vai trò duy trì độ dày, độ đàn hồi và độ ẩm của mô âm đạo. Khi estrogen giảm, niêm mạc âm đạo có thể trở nên mỏng và khô hơn, lượng dịch bôi trơn cũng giảm.
Tình trạng này thuộc hội chứng niệu – sinh dục thời kỳ mãn kinh (Genitourinary Syndrome of Menopause – GSM).
Người bệnh có thể gặp:
- Khô âm đạo.
- Ngứa hoặc nóng rát vùng âm hộ – âm đạo.
- Cảm giác châm chích hoặc khó chịu vùng kín.
- Đau, rát khi quan hệ tình dục.
- Có thể ra một ít máu sau quan hệ do niêm mạc mỏng và dễ tổn thương.
- Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc tiểu nhiều lần.
- Một số phụ nữ dễ bị nhiễm trùng đường tiểu tái phát.
Các thay đổi do thiếu estrogen có thể kéo dài và thậm chí tăng dần nếu không được điều trị phù hợp.
Ngứa vùng kín tuổi mãn kinh không phải lúc nào cũng do thiếu estrogen
Đây là phần rất nên thêm vào bài vì giúp nội dung chính xác và khác bài cũ.
Ngoài hội chứng niệu – sinh dục thời kỳ mãn kinh, ngứa vùng kín còn có thể liên quan đến:
Viêm âm đạo hoặc nhiễm trùng
Nấm Candida, viêm âm đạo do vi khuẩn hoặc một số bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể gây ngứa, rát và thay đổi khí hư.
Nếu ngứa kèm khí hư bất thường, mùi hôi hoặc đau rát, cần khám để xác định nguyên nhân trước khi dùng thuốc.
Kích ứng da vùng âm hộ
Xà phòng có mùi thơm, dung dịch vệ sinh, nước hoa vùng kín, băng vệ sinh, quần áo quá chật hoặc thói quen vệ sinh quá nhiều lần có thể làm vùng âm hộ bị kích ứng.
Bệnh lý da vùng âm hộ
Một số bệnh như viêm da, chàm hoặc lichen sclerosus có thể gây ngứa dai dẳng vùng âm hộ và cần được bác sĩ thăm khám.
Tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư âm hộ
Ít gặp hơn nhưng cần lưu ý nếu ngứa kéo dài kèm vùng da đổi màu, dày lên, có vết loét, chảy máu hoặc tổn thương không lành. ACOG cũng lưu ý một số tổn thương âm hộ có thể biểu hiện bằng ngứa hoặc bỏng rát.
Khi nào ngứa vùng kín có thể nghĩ nhiều đến tình trạng thiếu estrogen?
Khả năng liên quan đến GSM cao hơn khi người phụ nữ đang ở tuổi tiền mãn kinh hoặc mãn kinh và đồng thời có một số biểu hiện:
- Vùng kín ngày càng khô.
- Ít dịch bôi trơn khi quan hệ.
- Đau hoặc rát khi giao hợp.
- Ngứa nhưng không có nhiều khí hư bất thường.
- Tiểu rắt hoặc tiểu nhiều lần.
- Hay bị nhiễm trùng đường tiểu.
- Cảm giác vùng âm hộ dễ kích ứng hơn trước.
Tuy vậy, việc chẩn đoán vẫn cần dựa vào khám thực tế, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài.
Ngứa vùng kín tuổi mãn kinh nên làm gì?
Giữ vệ sinh vùng kín nhẹ nhàng
Không cần rửa âm hộ quá nhiều lần trong ngày. Chỉ nên vệ sinh nhẹ nhàng, tránh chà xát mạnh.
Hạn chế:
- Xà phòng hoặc dung dịch có mùi thơm.
- Thụt rửa sâu trong âm đạo.
- Nước hoa vùng kín.
- Các sản phẩm sát khuẩn dùng thường xuyên khi không có chỉ định.
Việc vệ sinh quá mức đôi khi làm da và niêm mạc khô hơn, từ đó khiến tình trạng ngứa nặng thêm.
Sử dụng chất dưỡng ẩm âm đạo phù hợp
Các sản phẩm dưỡng ẩm âm đạo có thể giúp giảm cảm giác khô và khó chịu.
Nên chọn sản phẩm được thiết kế dành riêng cho âm đạo, thay vì sử dụng tùy tiện kem dưỡng da thông thường vì có thể gây kích ứng.
Dùng chất bôi trơn khi quan hệ
Nếu có khô hoặc đau khi quan hệ, có thể sử dụng chất bôi trơn phù hợp để giảm ma sát và hạn chế tổn thương niêm mạc.
Chất bôi trơn gốc nước là một lựa chọn thường được sử dụng. Nếu dùng bao cao su, cần lưu ý một số chất bôi trơn gốc dầu có thể ảnh hưởng đến độ bền của bao cao su latex.
Estrogen âm đạo có thể được sử dụng không?
Nếu nguyên nhân là hội chứng niệu – sinh dục thời kỳ mãn kinh và các biện pháp không hormone chưa đủ hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc estrogen dùng tại chỗ ở âm đạo.
Các dạng điều trị có thể gồm:
- Kem estrogen âm đạo.
- Viên đặt âm đạo.
- Vòng estrogen âm đạo.
Estrogen tại chỗ giúp cải thiện độ dày và đàn hồi của niêm mạc âm đạo, đồng thời giảm khô, rát và kích ứng. ACOG ghi nhận estrogen tại chỗ thường cải thiện triệu chứng khô âm hộ–âm đạo và đau khi quan hệ trong vài tuần.
Tuy nhiên, không nên tự mua hormone để sử dụng. Người đang có tiền sử ung thư phụ thuộc hormone, chảy máu âm đạo chưa rõ nguyên nhân hoặc các bệnh lý đặc biệt cần trao đổi với bác sĩ trước khi điều trị.
Có nên tự mua thuốc đặt khi bị ngứa không?
Không nên.
Ngứa vùng kín có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Thuốc điều trị nấm sẽ không giải quyết được ngứa do thiếu estrogen, viêm da hoặc bệnh da âm hộ.
Ngược lại, sử dụng thuốc đặt không phù hợp nhiều lần còn có thể gây kích ứng và làm chậm việc phát hiện nguyên nhân thực sự.
Đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh, ngứa kéo dài nên được khám thay vì điều trị theo kinh nghiệm.
Ngứa vùng kín tuổi mãn kinh khi nào cần đi khám?
Nên đi khám nếu có một trong các biểu hiện sau:
- Ngứa kéo dài hoặc tái phát thường xuyên.
- Khô, rát âm đạo ảnh hưởng sinh hoạt hoặc quan hệ tình dục.
- Khí hư có mùi hoặc màu bất thường.
- Đau khi quan hệ.
- Chảy máu sau quan hệ.
- Ra máu âm đạo sau mãn kinh.
- Có vết loét, mảng trắng, vùng da đổi màu hoặc tổn thương ở âm hộ.
- Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc nhiễm trùng đường tiểu tái phát.
- Đã tự điều trị nhưng không cải thiện.
Đặc biệt, chảy máu âm đạo sau mãn kinh cần được khám và đánh giá, không nên cho rằng chỉ do khô âm đạo.
Có thể phòng ngừa ngứa vùng kín tuổi mãn kinh không?
Không phải mọi trường hợp đều phòng ngừa hoàn toàn được, nhưng một số biện pháp có thể giúp giảm kích ứng:
- Giữ vùng âm hộ sạch và khô thoáng.
- Tránh thụt rửa âm đạo.
- Tránh sản phẩm có mùi thơm hoặc chất sát khuẩn mạnh.
- Mặc quần lót thông thoáng, tránh quần quá chật.
- Thay quần áo ẩm sau khi tập thể dục.
- Sử dụng dưỡng ẩm âm đạo khi có tình trạng khô.
- Dùng chất bôi trơn khi quan hệ nếu cần.
- Khám phụ khoa khi ngứa kéo dài thay vì tự dùng thuốc nhiều lần.
Kết luận
Ngứa vùng kín tuổi mãn kinh có thể liên quan đến sự suy giảm estrogen và hội chứng niệu – sinh dục thời kỳ mãn kinh, nhưng cũng có thể xuất phát từ viêm nhiễm, kích ứng hoặc bệnh lý vùng âm hộ.
Nếu ngứa kéo dài, tái phát, kèm khí hư bất thường, đau khi quan hệ, tổn thương da vùng âm hộ hoặc ra máu sau mãn kinh, người bệnh nên được bác sĩ Sản Phụ khoa thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn điều trị phù hợp.