Nhiều phụ nữ nhận thấy những ngày bình thường gần như không có triệu chứng. Tuy nhiên, sau mỗi kỳ kinh lại bắt đầu ngứa, rát, khí hư nhiều hoặc có mùi khó chịu.
Có người tự mua lại thuốc đã từng sử dụng thấy đỡ, nhưng đến kỳ kinh tiếp theo triệu chứng lại xuất hiện.
Điều cần lưu ý là triệu chứng xuất hiện sau kỳ kinh không có nghĩa tất cả đều do nấm. Việc đặt lại thuốc cũ cũng không chắc giải quyết được nguyên nhân.
Chu kỳ kinh có thể làm môi trường âm đạo thay đổi tạm thời. Đặc biệt, CDC ghi nhận tỷ lệ bacterial vaginosis – mất cân bằng hệ vi khuẩn âm đạo tăng trong thời gian hành kinh. Tuy nhiên, khí hư, ngứa hoặc rát có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
-
Vì sao viêm âm đạo có thể tái phát sau kỳ kinh?
Âm đạo bình thường có một hệ vi sinh tương đối ổn định có vi khuẩn có lợi, đặc biệt là Lactobacillus, góp phần duy trì môi trường bảo vệ.
Trong và quanh kỳ kinh, môi trường âm đạo có thể thay đổi tạm thời. Ở một số phụ nữ, sự thay đổi này có thể tạo điều kiện để tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh biểu hiện rõ hơn.
CDC cũng ghi nhận tỷ lệ bacterial vaginosis tăng trong thời gian có kinh.
Tuy nhiên, kỳ kinh thường chỉ là thời điểm triệu chứng xuất hiện rõ, chứ không nhất thiết là nguyên nhân duy nhất gây bệnh.
Nếu tình trạng cứ lặp lại sau nhiều chu kỳ, cần tìm xem phía sau có một nguyên nhân khác hay không.
-
Không phải cứ ngứa sau kỳ kinh là do nấm
Đây là điều rất nhiều bệnh nhân dễ nhầm.
Ngứa âm hộ, rát, đau khi quan hệ, khí hư bất thường có thể gặp trong nhiễm nấm Candida. Nhưng các triệu chứng này không đủ để tự khẳng định nhiễm nấm.
CDC lưu ý rằng ngay cả phụ nữ từng được bác sĩ chẩn đoán nhiễm Candida trước đó cũng không phải lúc nào có thể chẩn đoán chính xác lần tái phát tiếp theo.
Ngoài Candida, triệu chứng sau kỳ kinh còn có thể liên quan đến:
- Mất cân bằng hệ vi khuẩn âm đạo (bacterial vaginosis).
- Trichomonas trong một số trường hợp.
- Viêm hoặc kích ứng vùng âm hộ – âm đạo.
- Sản phẩm vệ sinh, chất tạo mùi hoặc thụt rửa âm đạo.
- Một tình trạng viêm nhiễm trước đó chưa được xác định đúng nguyên nhân.
- Một số nguyên nhân không do nhiễm trùng.
Vì vậy, không nên chỉ dựa vào màu khí hư hoặc cảm giác ngứa để tự chọn thuốc đặt.
Xem thêm: “Triệu chứng viêm âm đạo và những điều chị em cần biết”.
-
Khí hư sau kỳ kinh khi nào có thể chỉ là thay đổi sinh lý?
Không phải mọi thay đổi của khí hư sau kỳ kinh đều là bệnh.
Sau khi hết kinh, phụ nữ có thể thấy một ít dịch âm đạo hoặc dịch màu nâu nhạt do lượng máu kinh còn sót lại. Khí hư sinh lý cũng có thể thay đổi về lượng, tính chất theo từng giai đoạn của chu kỳ.
Điều đáng lưu ý hơn khi khí hư đi kèm:
- Mùi hôi hoặc mùi tanh rõ.
- Ngứa vùng âm hộ hoặc âm đạo.
- Cảm giác nóng rát.
- Đau khi quan hệ.
- Tiểu buốt hoặc khó chịu khi tiểu.
- Khí hư thay đổi rõ rệt và kéo dài.
- Triệu chứng cứ lặp lại sau nhiều kỳ kinh.
Khi đó, nên nghĩ đến một vấn đề cần được khám thay vì chỉ coi là thay đổi bình thường của chu kỳ.
-
Vì sao dùng lại thuốc cũ có thể chỉ làm triệu chứng giảm tạm thời?
Tình trạng rất thường gặp là bệnh nhân từng được đặt thuốc trước đây, sau này thấy ngứa hoặc khí hư giống lần trước nên tự mua đúng loại thuốc đó sử dụng lại.
Vấn đề là cùng một triệu chứng nhưng nguyên nhân ở hai thời điểm có thể không giống nhau.
Ví dụ, ngứa có thể gặp trong nhiễm Candida nhưng cũng có thể xuất hiện do kích ứng hoặc một nguyên nhân khác. Trong khi bacterial vaginosis lại liên quan đến sự mất cân bằng của hệ vi khuẩn âm đạo.
CDC khuyến cáo phụ nữ có triệu chứng dai dẳng sau tự điều trị nên được thăm khám. Nếu triệu chứng Candida tái xuất hiện trong vòng chưa đến 2 tháng, cũng nên làm xét nghiệm phù hợp. Không nên tiếp tục tự dùng thuốc.
Do đó, nếu cứ “hết kinh – ngứa – đặt thuốc – đỡ – rồi kỳ sau lại tái phát”, nên tìm nguyên nhân thay vì lặp lại cách điều trị cũ.
Nếu tình trạng đã điều trị nhiều lần nhưng vẫn không cải thiện, chị em có thể đọc thêm bài “Viêm âm đạo, viêm cổ tử cung đặt thuốc mãi không khỏi – Nguyên nhân không phải lúc nào cũng do ‘thuốc không đủ mạnh’
-
Có phải do vệ sinh không sạch trong những ngày kinh?
Không nên mặc định viêm âm đạo tái phát là do phụ nữ “vệ sinh không sạch”.
Thực tế, vệ sinh quá mức cũng có thể gây vấn đề.
Đặc biệt, không nên thụt rửa sâu bên trong âm đạo. CDC cho biết thụt rửa âm đạo có liên quan đến bacterial vaginosis, có thể làm tăng nguy cơ tái phát.
Trong những ngày hành kinh, nên:
- Giữ vùng kín sạch, khô.
- Thay băng vệ sinh phù hợp, không để quá lâu.
- Hạn chế sản phẩm có hương liệu nếu cơ địa dễ kích ứng.
- Không thụt rửa sâu vào âm đạo.
- Thay quần áo ẩm hoặc đồ tập thể thao sau khi vận động.
- Tránh tự dùng nhiều loại dung dịch hoặc thuốc đặt khi chưa rõ nguyên nhân.
Âm đạo có cơ chế tự cân bằng; vệ sinh càng nhiều không đồng nghĩa với càng tốt.
-
Khi nào viêm âm đạo tái phát sau kỳ kinh cần đi khám?
Nên đi khám khi triệu chứng lặp lại qua nhiều chu kỳ, đặc biệt nếu có một trong những tình trạng sau:
- Cứ sau kỳ kinh lại ngứa hoặc rát.
- Khí hư bất thường liên tục tái xuất hiện.
- Khí hư có mùi hôi hoặc mùi tanh.
- Đã tự điều trị nhưng chỉ giảm một thời gian ngắn.
- Triệu chứng tái phát không lâu sau một đợt điều trị.
- Đau hoặc rát khi quan hệ.
- Tiểu buốt hoặc khó chịu khi tiểu.
- Có bạn tình mới hoặc có nguy cơ nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục.
- Đang mang thai.
- Có bệnh lý như đái tháo đường hoặc phải sử dụng kháng sinh thường xuyên.
Đối với Candida âm đạo tái phát, CDC định nghĩa thường là từ 3 đợt có triệu chứng trở lên trong vòng dưới một năm. Một số trường hợp có liên quan sử dụng kháng sinh thường xuyên, đái tháo đường hoặc các yếu tố cơ địa khác.
-
Bác sĩ sẽ kiểm tra gì khi viêm âm đạo cứ tái phát?
Không phải bệnh nhân nào cũng cần làm tất cả xét nghiệm.
Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc hỏi:
- Triệu chứng xuất hiện vào thời điểm nào trong chu kỳ?
- Có phải lần nào cũng xảy ra ngay sau kinh hay không?
- Khí hư có màu, mùi và tính chất như thế nào?
- Có ngứa, rát hoặc đau khi quan hệ không?
- Trước đây đã sử dụng thuốc gì?
- Sau điều trị bao lâu thì triệu chứng xuất hiện lại?
- Có sử dụng kháng sinh gần đây hay không?
- Có yếu tố nguy cơ nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục hay không?
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể khám phụ khoa, đánh giá dịch âm đạo, đo pH, soi dịch hoặc thực hiện các xét nghiệm thích hợp.
Các triệu chứng nguyên nhân viêm âm đạo có thể giống nhau, vì vậy xét nghiệm giúp tránh điều trị dựa trên phỏng đoán. CDC cũng lưu ý rằng nếu có triệu chứng viêm âm hộ – âm đạo nhưng không phát hiện tác nhân nhiễm trùng, cần nghĩ đến các nguyên nhân cơ học, hóa học, dị ứng hoặc những nguyên nhân không nhiễm trùng khác.
-
Làm gì để hạn chế tình trạng cứ sau kỳ kinh lại tái phát?
Điều quan trọng nhất không phải tìm một loại thuốc đặt “mạnh hơn”, mà xác định đúng nguyên nhân nếu triệu chứng xảy ra lặp đi lặp lại.
Một số nguyên tắc nên thực hiện:
- Không tự đặt thuốc nhiều đợt liên tục.
- Không thụt rửa âm đạo.
- Không tự đổi thuốc khi chỉ mới thấy giảm triệu chứng.
- Dùng thuốc đủ liệu trình khi đã được bác sĩ kê.
- Giữ vùng kín thông thoáng, tránh ẩm kéo dài.
- Hạn chế những sản phẩm gây kích ứng.
- Nếu triệu chứng tái đi tái lại, nên khám vào lúc đang có triệu chứng để việc đánh giá thuận lợi hơn.
Bacterial vaginosis tái phát tương đối thường gặp và CDC khuyến cáo người bệnh quay lại đánh giá nếu triệu chứng tái xuất hiện.
-
Điều cần nhớ
Nếu cứ sau mỗi kỳ kinh lại ngứa, rát hoặc ra khí hư bất thường, đừng vội kết luận rằng mình “lại bị nấm”.
Kỳ kinh có thể thời điểm làm sự mất cân bằng của môi trường âm đạo biểu hiện rõ hơn, nhưng nguyên nhân thực sự có thể khác nhau giữa từng người.
Điều trị đúng bắt đầu từ việc xác định đúng nguyên nhân.
Nếu triệu chứng chỉ xảy ra một lần và nhanh chóng hết, có thể tiếp tục theo dõi. Nhưng nếu tình trạng lặp lại qua nhiều kỳ kinh hoặc ngày càng khó chịu, nên đi khám để được đánh giá thay vì tiếp tục tự mua thuốc đặt.
Nguồn tham khảo chuyên môn: CDC – Bacterial Vaginosis, STI Treatment Guidelines.
BS Điệp CK II Sản Phụ khoa