U xơ tử cung và u nang buồng trứng là hai tình trạng phụ khoa rất thường gặp. Vì đều có thể được phát hiện khi siêu âm vùng chậu, đôi khi cùng gây đau bụng dưới, rối loạn kinh nguyệt hoặc cảm giác nặng bụng nên nhiều phụ nữ dễ nhầm hai bệnh này với nhau.
Tuy nhiên, u xơ xuất phát từ tử cung, còn u nang xuất phát từ buồng trứng. Nguyên nhân, biểu hiện, cách theo dõi, phương pháp điều trị cũng không hoàn toàn giống nhau.
U xơ tử cung và u nang buồng trứng khác nhau như thế nào?
U xơ tử cung là khối u lành tính phát triển từ lớp cơ của tử cung. U có thể nằm trong thành tử cung, dưới niêm mạc tử cung hoặc phát triển ra phía ngoài tử cung. Kích thước có thể rất nhỏ hoặc lớn dần theo thời gian. Phần lớn u xơ không phải ung thư.
U nang buồng trứng là một cấu trúc dạng túi chứa dịch hoặc mô hình thành trong hoặc trên buồng trứng. U nang buồng trứng có nhiều loại, trong đó nang cơ năng rất thường gặp ở phụ nữ còn kinh nguyệt và nhiều trường hợp có thể tự biến mất mà không cần điều trị. Ngoài ra còn có nang lạc nội mạc tử cung, u bì, u nang tuyến, những dạng khối u buồng trứng khác.
| Đặc điểm | U xơ tử cung | U nang buồng trứng |
|---|---|---|
| Vị trí | Phát triển từ cơ tử cung | Hình thành tại buồng trứng |
| Bản chất thường gặp | Khối u lành tính của cơ tử cung | Có nhiều loại, phần lớn lành tính |
| Kinh nguyệt | Có thể gây kinh nhiều, kéo dài | Có thể không ảnh hưởng hoặc gây rối loạn kinh tùy loại |
| Đau | Có thể đau hoặc nặng vùng chậu | Có thể đau một bên, đặc biệt khi u lớn, xoắn hoặc vỡ |
| Siêu âm | Xác định vị trí, số lượng và kích thước u | Đánh giá kích thước và đặc điểm nang: dịch, đặc hay hỗn hợp |
| Điều trị | Theo dõi, thuốc hoặc can thiệp tùy trường hợp | Theo dõi hoặc phẫu thuật tùy loại và nguy cơ |
Dấu hiệu u xơ tử cung thường gặp
Nhiều phụ nữ có u xơ nhưng hoàn toàn không có triệu chứng, chỉ phát hiện tình cờ khi khám hoặc siêu âm.
Khi có biểu hiện, bệnh nhân có thể gặp kinh nguyệt nhiều hoặc kéo dài, đau bụng kinh, cảm giác nặng hoặc căng vùng bụng dưới, đau vùng chậu, đi tiểu thường xuyên do tử cung lớn chèn ép bàng quang hoặc táo bón khi khối u gây chèn ép phía sau.
Một số trường hợp u xơ, đặc biệt tùy theo kích thước, vị trí, có thể liên quan đến khó có thai hoặc một số vấn đề trong thai kỳ. Tuy nhiên, không phải cứ có u xơ tử cung là sẽ vô sinh hoặc phải điều trị ngay.
Dấu hiệu u nang buồng trứng thường gặp
Phần lớn u nang buồng trứng nhỏ không gây triệu chứng. Nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ khi siêu âm.
Khi u nang lớn hơn hoặc có biến chứng, bệnh nhân có thể cảm thấy đau âm ỉ vùng bụng dưới, đau một bên vùng chậu, cảm giác đầy hoặc nặng bụng, đau khi quan hệ hoặc có thay đổi kinh nguyệt.
Đặc biệt, nếu u nang bị xoắn buồng trứng, xuất huyết hoặc vỡ, người bệnh có thể xuất hiện cơn đau bụng đột ngột, dữ dội, đôi khi kèm buồn nôn hoặc nôn. Đây là tình trạng cần được khám sớm.
U nang buồng trứng: Khi nào cần mổ, khi nào chỉ cần theo dõi?
Siêu âm phân biệt u xơ tử cung và u nang buồng trứng
Siêu âm phụ khoa là phương tiện rất quan trọng để xác định khối bất thường xuất phát từ tử cung hay buồng trứng.
Đối với u xơ tử cung, siêu âm giúp bác sĩ đánh giá số lượng u, kích thước, vị trí u so với thành tử cung cũng như lòng tử cung.
Đối với u nang buồng trứng, ngoài kích thước, bác sĩ còn quan tâm đến hình thái của khối u: nang đơn thuần chứa dịch, có vách, có thành phần đặc, nhú hay những đặc điểm khác.
Không nên chỉ dựa vào kích thước để kết luận một u nang là lành hay ác tính. Việc đánh giá còn tùy thuộc tuổi bệnh nhân, tình trạng còn kinh hay đã mãn kinh, hình ảnh siêu âm và đôi khi cần thêm xét nghiệm hoặc phương tiện chẩn đoán khác.
U xơ tử cung khi nào cần điều trị?
Không phải tất cả u xơ đều cần phẫu thuật. U nhỏ, không gây triệu chứng, không ảnh hưởng sức khỏe có thể chỉ cần theo dõi định kỳ.
Bác sĩ sẽ cân nhắc điều trị khi bệnh nhân bị kinh nhiều gây thiếu máu, đau hoặc chèn ép đáng kể, u ảnh hưởng đến sinh hoạt, có vấn đề về sinh sản hoặc có những đặc điểm cần đánh giá thêm.
Điều trị có thể bao gồm thuốc để kiểm soát triệu chứng, các phương pháp can thiệp hoặc phẫu thuật. Lựa chọn nào phù hợp phụ thuộc vào tuổi, triệu chứng, vị trí và kích thước u, cũng như mong muốn mang thai của người bệnh.
U nang buồng trứng khi nào cần điều trị?
Nhiều nang cơ năng ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có thể tự thoái triển. Vì vậy, trong những trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể hẹn siêu âm lại sau một thời gian thay vì can thiệp ngay.
Việc có cần phẫu thuật hay không phụ thuộc vào loại nang, kích thước, hình ảnh siêu âm, triệu chứng, tuổi và tình trạng mãn kinh của bệnh nhân.
Các u tồn tại kéo dài, kích thước lớn, gây đau hoặc có hình ảnh nghi ngờ thường cần được đánh giá kỹ hơn và có thể cần phẫu thuật.
Khi nào người bệnh nên đi khám sớm?
Nếu đã biết mình có u xơ tử cung hoặc u nang buồng trứng, người bệnh nên tái khám theo lịch bác sĩ để theo dõi kích thước và triệu chứng.
Cần khám sớm hơn khi xuất hiện đau bụng ngày càng tăng, kinh ra quá nhiều hoặc kéo dài, ra huyết bất thường, bụng tăng kích thước nhanh hoặc có triệu chứng mới khác thường.
Riêng trường hợp đau vùng chậu đột ngột dữ dội, đặc biệt kèm buồn nôn hoặc nôn, cần được đánh giá sớm để loại trừ xoắn hoặc vỡ u nang buồng trứng.
U xơ và u nang buồng trứng có giống nhau không?
Hai bệnh không giống nhau. Điểm quan trọng nhất để ghi nhớ:
U xơ phát triển từ tử cung; u nang phát triển tại buồng trứng.
Không phải cứ phát hiện u là phải mổ. Nhiều trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ. Quyết định điều trị cần dựa trên triệu chứng, kích thước, vị trí, đặc điểm trên siêu âm, tuổi, nhu cầu sinh sản của từng người.
Nếu phát hiện một khối u ở tử cung hoặc buồng trứng qua siêu âm, người bệnh nên được bác sĩ Sản Phụ khoa đánh giá cụ thể thay vì tự suy đoán dựa vào kích thước u hoặc tự sử dụng thuốc.
Thông tin về u xơ tử cung – ACOG
BS Điệp CK II Sản Phụ khoa