Vô sinh hiếm muộn: Nguyên nhân, khám và điều trị

Vô sinh hiếm muộn có thể liên quan đến người vợ, người chồng hoặc cả hai. Khám đúng thời điểm và đánh giá đồng thời hai vợ chồng giúp tìm nguyên nhân, lựa chọn xét nghiệm phù hợp và xây dựng hướng điều trị.

Vô sinh hiếm muộn là gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vô sinh là tình trạng chưa đạt được thai kỳ sau ít nhất 12 tháng quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai. Tuy nhiên, một số trường hợp cần được khám sớm hơn.

• Vô sinh nguyên phát: chưa từng có thai.
• Vô sinh thứ phát: đã từng có thai nhưng hiện gặp khó khăn để có thai trở lại, dù thai kỳ trước có kết thúc bằng sinh con hay không.

Chẩn đoán vô sinh không đồng nghĩa với việc hoàn toàn không thể có con. Khả năng điều trị phụ thuộc nguyên nhân và tình trạng cụ thể.

Khi nào cần khám vô sinh hiếm muộn?

• Người vợ dưới 35 tuổi: khám sau 12 tháng quan hệ đều đặn, không tránh thai mà chưa có thai.
• Từ 35 tuổi: khám sau 6 tháng chưa có thai.
• Trên 40 tuổi: nên trao đổi với bác sĩ ngay khi có kế hoạch mang thai.

Không cần chờ đủ các mốc trên nếu kinh nguyệt không đều, mất kinh, nghi ngờ bệnh vòi trứng hoặc lạc nội mạc tử cung; người chồng có bất thường tinh dịch hay khó khăn khi quan hệ; hoặc một trong hai người có tiền sử điều trị ung thư ảnh hưởng khả năng sinh sản.

Nguyên nhân vô sinh hiếm muộn thường gặp

Nguyên nhân ở người vợ

Các nhóm nguyên nhân gồm rối loạn phóng noãn; tổn thương hoặc tắc vòi trứng; bất thường buồng tử cung; lạc nội mạc tử cung. Tuổi người phụ nữ cũng ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh sản.

Không phải mọi u xơ tử cung hoặc u nang buồng trứng đều gây vô sinh. Ảnh hưởng của u xơ phụ thuộc vị trí, kích thước và mức độ làm biến dạng buồng tử cung. Nhiều nang cơ năng buồng trứng không làm giảm khả năng sinh sản.

Nguyên nhân ở người chồng

Vô sinh nam có thể liên quan đến bất thường số lượng hoặc chất lượng tinh trùng, tắc đường dẫn tinh, rối loạn nội tiết hoặc những vấn đề ảnh hưởng việc đưa tinh trùng vào đường sinh dục nữ.

Người chồng vẫn cần được đánh giá dù trước đây đã có con. Không nên mặc định nguyên nhân nằm ở người vợ.

Chưa rõ nguyên nhân

Một số cặp đôi chưa tìm được nguyên nhân sau đánh giá cơ bản. Trường hợp này vẫn cần được tư vấn hướng theo dõi hoặc điều trị dựa trên tuổi, thời gian mong con và kết quả khám.

Khám vô sinh hiếm muộn gồm những gì?

Bác sĩ sẽ hỏi về thời gian mong con, chu kỳ kinh, tiền sử mang thai, bệnh lý, phẫu thuật và thuốc đang sử dụng. Các xét nghiệm được lựa chọn cho từng người; không có một bộ xét nghiệm cố định phù hợp với tất cả.

Siêu âm và xét nghiệm ở người vợ

Siêu âm giúp đánh giá tử cung, niêm mạc tử cung và buồng trứng. Tùy trường hợp, bác sĩ chỉ định thêm xét nghiệm nội tiết hoặc dự trữ buồng trứng.

• FSH và estradiol nền: thường lấy máu ngày 2–4 của chu kỳ khi có chỉ định.
• AMH: có thể xét nghiệm vào các ngày khác nhau trong chu kỳ.
• Progesterone để hỗ trợ xác nhận phóng noãn: thường xét nghiệm khoảng 7 ngày trước kỳ kinh dự kiến, không mặc định ngày 21 cho mọi người.

AMH không phải xét nghiệm khẳng định có hay không có khả năng mang thai tự nhiên. Kết quả cần được giải thích cùng tuổi, siêu âm và những yếu tố khác.

Kiểm tra vòi trứng

Chụp tử cung – vòi trứng (HSG) hoặc phương pháp phù hợp khác giúp đánh giá độ thông của vòi trứng. HSG thường được hẹn sau sạch kinh, trước rụng trứng và cần loại trừ khả năng mang thai. Người bệnh nên liên hệ cơ sở thực hiện để được hướng dẫn trước thủ thuật.

Tinh dịch đồ ở người chồng

Tinh dịch đồ đánh giá các đặc điểm như số lượng, khả năng di động và hình dạng tinh trùng. Thông thường cần kiêng xuất tinh 2–7 ngày, nhưng phải tuân theo hướng dẫn cụ thể của phòng xét nghiệm.

Một kết quả bất thường cần được bác sĩ giải thích; có thể cần xét nghiệm lại hoặc khám chuyên khoa nam học. Không nên tự kết luận chỉ từ một chỉ số.

Điều trị vô sinh hiếm muộn như thế nào?

Hướng điều trị phụ thuộc nguyên nhân, tuổi người vợ, thời gian mong con, dự trữ buồng trứng và kết quả tinh dịch đồ. Bác sĩ cũng cân nhắc mong muốn và khả năng tài chính của cặp đôi.

Các lựa chọn có thể gồm:

• Điều trị bệnh lý nền hoặc rối loạn phóng noãn khi có chỉ định.
• Hướng dẫn thời điểm quan hệ ở những trường hợp phù hợp.
• Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI).
• Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), có thể kết hợp tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI) khi cần.
• Phẫu thuật cho một số bất thường được lựa chọn sau thăm khám.

Không phải cứ có u xơ, u nang hoặc bất thường tinh trùng là cần phẫu thuật. Tương tự, kết quả xét nghiệm cơ bản bình thường không có nghĩa mọi cặp đôi đều nên dùng thuốc kích trứng và canh quan hệ.

Thuốc kích thích buồng trứng cần được kê đơn và theo dõi vì có thể làm tăng nguy cơ đa thai hoặc quá kích buồng trứng. Không có phương pháp nào bảo đảm thành công cho tất cả người bệnh.

Chuẩn bị gì khi đi khám?

Hai vợ chồng nên đi khám cùng nhau nếu có thể. Hãy mang theo kết quả khám cũ, siêu âm, xét nghiệm và danh sách thuốc đang dùng. Người vợ nên ghi lại ngày đầu kỳ kinh gần nhất và đặc điểm chu kỳ.

Không cần tự làm toàn bộ xét nghiệm trước buổi khám. Bác sĩ sẽ hướng dẫn thời điểm phù hợp, giúp hạn chế xét nghiệm lặp lại không cần thiết.

Nếu đang mong con nhưng chưa có thai, bạn có thể liên hệ Phòng khám BS Điệp – Sản Phụ khoa để được thăm khám và tư vấn bước đánh giá tiếp theo phù hợp.

“Tham khảo thêm thông tin về vô sinh của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO

THÔNG TIN LIÊN HỆ
🌸 PHÒNG KHÁM BS ĐIỆP – SẢN PHỤ KHOA
📍 Địa chỉ: 271 Nguyễn Duy Dương, phường Vườn Lài, TP. Hồ Chí Minh
📞 Điện thoại/Zalo: 0335 155 192

🌐 Website: sanphukhoatudu-bsdiep.com
💙 Fanpage: Sản, Phụ Khoa Từ Dũ – BS Điệp
💬 Zalo OA: Phòng khám BS Điệp – Zalo OA
📍 Google Maps: Phòng khám BS Điệp trên Google
▶️ YouTube: BS Điệp – Phòng khám sản phụ khoa
🎵 TikTok: @bs.ngocdiep.tudu

Theo dõi thai kỳ • Khám phụ khoa • Tư vấn sức khỏe phụ nữ

Thông tin trong bài nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế việc khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp.