Khi siêu âm thai ở tuần 20–22, một số mẹ bầu được bác sĩ thông báo thai nhi có tình trạng giãn bể thận 5 mm, 6 mm hoặc 7 mm.
Thông tin này thường khiến gia đình lo lắng: Liệu em bé có bị bệnh thận? Có liên quan đến bất thường nhiễm sắc thể hay không? Sau khi sinh bé có cần điều trị?
Thực tế, phần lớn trường hợp giãn bể thận nhẹ, đơn độc có tiên lượng tốt, nhưng vẫn cần đánh giá đúng mức độ và theo dõi phù hợp.
1. Giãn bể thận thai nhi là gì?
Thận của thai nhi có nhiệm vụ tạo nước tiểu. Nước tiểu được dẫn từ thận xuống bàng quang và thải vào buồng ối, góp phần tạo nên nước ối.
Bể thận là nơi thu nhận nước tiểu trước khi nước tiểu đi xuống niệu quản.
Giãn bể thận thai nhi là tình trạng bể thận rộng hơn giới hạn bình thường theo tuổi thai, được phát hiện qua siêu âm.
Trong y khoa, bác sĩ thường sử dụng thuật ngữ giãn đường tiết niệu thai nhi (Urinary Tract Dilation – UTD) để đánh giá toàn diện hơn, bao gồm bể thận, đài thận, niệu quản, nhu mô thận và bàng quang.
Không phải mọi trường hợp giãn bể thận đều là bệnh lý nghiêm trọng.
2. Giãn bể thận thai nhi bao nhiêu mm là bất thường?
Bác sĩ đo đường kính trước – sau bể thận (APD) trên siêu âm.
Theo phân loại UTD, ngưỡng đánh giá thay đổi theo tuổi thai:
| Tuổi thai | Bình thường | Giãn nguy cơ thấp (UTD A1)* | Ngưỡng nguy cơ tăng (UTD A2–3) |
|---|---|---|---|
| 16–27 tuần 6 ngày | Dưới 4 mm | 4 đến dưới 7 mm | Từ 7 mm |
| Từ 28 tuần | Dưới 7 mm | 7 đến dưới 10 mm | Từ 10 mm |
Chỉ xếp nhóm nguy cơ thấp khi không có các dấu hiệu bất thường đáng lo khác trên hệ tiết niệu và lượng nước ối. Giãn đài thận trung tâm có thể vẫn thuộc nhóm A1.
Lưu ý: Không được chỉ dựa vào một con số đo bể thận để kết luận mức độ nguy hiểm.
Bác sĩ cần đánh giá thêm hai bên thận, đài thận, nhu mô thận, niệu quản, bàng quang, lượng nước ối và các cơ quan khác của thai nhi.
3. Giãn bể thận thai nhi 5–7 mm có nguy hiểm không?
Đây là câu hỏi thường gặp khi siêu âm hình thái thai ở tuần 20–22.
Ví dụ, nếu thai 22 tuần có bể thận giãn 6 mm, chỉ một bên, nhu mô thận bình thường, không có bất thường đi kèm và nước ối bình thường, trường hợp này thường thuộc nhóm UTD A1.
Đa số trường hợp giãn nhẹ có thể ổn định hoặc tự cải thiện trong thai kỳ.
Tuy nhiên, không thể bảo đảm tất cả trường hợp đều tự hết.
Bác sĩ thường khuyến cáo siêu âm lại ở quý III, đặc biệt từ 32 tuần, để đánh giá sự thay đổi của bể thận.
Nếu mức độ giãn tăng hoặc xuất hiện bất thường khác, thai phụ có thể cần được đánh giá chuyên sâu hơn.
4. Nguyên nhân khiến giãn bể thận thai nhi
Một số nguyên nhân có thể gặp:
Giãn bể thận thoáng qua
Đây là tình trạng khá phổ biến. Sự giãn nhẹ có thể liên quan đến quá trình phát triển và lưu thông nước tiểu của thai nhi.
Nhiều trường hợp cải thiện khi thai lớn lên.
Hẹp khúc nối bể thận – niệu quản
Tình trạng này làm cản trở dòng nước tiểu từ bể thận xuống niệu quản.
Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc tình trạng tắc nghẽn và chức năng thận.
Trào ngược bàng quang – niệu quản
Nước tiểu có thể chảy ngược từ bàng quang lên niệu quản và thận.
Tình trạng này thường cần đánh giá thêm sau sinh nếu có chỉ định.
Bất thường đường tiết niệu khác
Một số trường hợp có thể liên quan đến giãn niệu quản, bất thường bàng quang hoặc tắc nghẽn đường tiểu dưới.
Đặc biệt, thai nam có giãn đường tiết niệu hai bên nặng, kèm bất thường bàng quang và thiểu ối cần được khảo sát khả năng tắc nghẽn đường tiểu dưới, chẳng hạn van niệu đạo sau.
5. Giãn bể thận thai nhi có liên quan đến hội chứng Down không?
Giãn đường tiết niệu nhẹ ở thai nhi có thể được xem là một dấu chỉ mềm trên siêu âm quý II.
Tuy nhiên, giãn bể thận đơn độc không đồng nghĩa thai nhi bị hội chứng Down.
Nếu thai phụ đã có kết quả sàng lọc huyết thanh hoặc NIPT nguy cơ thấp, siêu âm khảo sát hình thái đầy đủ không phát hiện bất thường khác, hướng dẫn SMFM không khuyến cáo làm thêm xét nghiệm bất thường nhiễm sắc thể chỉ vì dấu hiệu giãn đường tiết niệu đơn độc.
Nếu chưa từng thực hiện sàng lọc, bác sĩ có thể tư vấn các lựa chọn sàng lọc phù hợp.
Trường hợp giãn bể thận kèm dị tật cấu trúc hoặc nhiều dấu hiệu bất thường khác, việc đánh giá nguy cơ và tư vấn xét nghiệm chẩn đoán cần được cá thể hóa.
6. Khi nào giãn bể thận thai nhi đáng lo ngại?
Bác sĩ sẽ đặc biệt chú ý nếu phát hiện:
- Bể thận giãn nhiều hoặc tăng dần qua các lần siêu âm.
- Giãn đài thận ngoại vi.
- Nhu mô thận mỏng, tăng âm hoặc có hình thái bất thường.
- Niệu quản giãn.
- Bàng quang to hoặc có hình dạng bất thường.
- Thiểu ối không giải thích được.
- Giãn đường tiết niệu hai bên kèm các dấu hiệu bất thường khác.
Những trường hợp này có thể được xếp nhóm nguy cơ tăng UTD A2–3 và cần theo dõi chuyên sâu.
Đặc biệt, khi có bất thường thận – đường tiết niệu nặng kèm thiểu ối sớm, bác sĩ cần đánh giá nguy cơ ảnh hưởng chức năng thận và sự phát triển phổi của thai nhi.
7. Giãn bể thận thai nhi cần theo dõi như thế nào?
Trường hợp nguy cơ thấp UTD A1
Nếu phát hiện trước 32 tuần, thường cần siêu âm đánh giá lại khi thai từ 32 tuần trở lên.
Lần siêu âm này giúp xác định tình trạng đã cải thiện, ổn định hay tiến triển.
Trường hợp nguy cơ tăng UTD A2–3
Thai phụ cần được tư vấn và theo dõi tại cơ sở có khả năng đánh giá hình thái thai chuyên sâu.
Khoảng cách giữa các lần siêu âm sẽ được cá thể hóa; nhiều trường hợp cần đánh giá lại khoảng mỗi 4 tuần.
Bác sĩ còn kiểm tra sự phát triển của thai, lượng nước ối và những bất thường phối hợp.
Có cần uống thuốc để bể thận thai nhi nhỏ lại không?
Hiện không có thuốc uống thường quy cho mẹ nhằm làm hết tình trạng giãn bể thận thai nhi.
Mẹ bầu không nên tự dùng thuốc lợi tiểu, thuốc kháng sinh hoặc thực phẩm chức năng với mục đích điều trị giãn bể thận của thai.
Việc điều trị, nếu cần, phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bất thường.
8. Sau khi sinh, em bé có cần siêu âm thận không?
Việc theo dõi sau sinh phụ thuộc vào phân loại nguy cơ trước sinh.
- Nếu giãn bể thận thuộc nhóm A1 và đã hết hoàn toàn trên siêu âm từ 32 tuần trở đi, với đánh giá trước sinh đầy đủ, hướng dẫn AAP 2025 cho phép không cần theo dõi hệ tiết niệu sau sinh thường quy chỉ vì dấu hiệu đó.
- Nếu UTD A1 vẫn tồn tại cuối thai kỳ, thường cần siêu âm thận – bàng quang sau sinh, trong khoảng từ sau 48 giờ đến 6 tuần tuổi.
- Nếu thuộc nhóm UTD A2–3, trẻ cần được lên kế hoạch đánh giá sau sinh sớm hơn, thường trước khi xuất viện, và được tư vấn chuyên khoa nhi hoặc tiết niệu nhi.
Một số trường hợp nghi tắc nghẽn đường tiểu nặng cần được đánh giá cấp cứu ngay sau sinh.
Không phải trẻ nào có giãn bể thận trước sinh cũng cần uống kháng sinh dự phòng hoặc phẫu thuật.
9. Những câu hỏi mẹ bầu thường gặp về giãn bể thận thai nhi
Thai 22 tuần giãn bể thận 6 mm có cần chọc ối không?
Nếu giãn bể thận là dấu hiệu đơn độc, khảo sát hình thái thai bình thường và kết quả sàng lọc nhiễm sắc thể nguy cơ thấp, thường không có chỉ định chọc ối chỉ vì dấu hiệu này.
Bác sĩ sẽ tư vấn thêm dựa trên toàn bộ hồ sơ thai kỳ.
Thai 32 tuần giãn bể thận 9 mm có nguy hiểm không?
Nếu các cấu trúc tiết niệu khác và lượng nước ối đều bình thường, trường hợp này có thể thuộc nhóm UTD A1.
Cần theo dõi theo chỉ định và lập kế hoạch đánh giá sau sinh nếu tình trạng vẫn tồn tại.
Giãn bể thận một bên và hai bên có giống nhau không?
Không hoàn toàn.
Giãn hai bên, đặc biệt khi có bất thường bàng quang, niệu quản hoặc nước ối, có thể gợi ý nguy cơ bệnh lý đường tiết niệu đáng kể hơn.
Tuy nhiên, giãn nhẹ cả hai bên không tự động có nghĩa là bệnh nặng.
Giãn bể thận thai nhi có phải mổ lấy thai không?
Giãn bể thận đơn độc không phải là chỉ định mổ lấy thai.
Phương pháp sinh phụ thuộc vào tình trạng sản khoa của mẹ, thai nhi và các bất thường phối hợp.
10. Lời khuyên của BS CKII Ngọc Điệp
Khi siêu âm phát hiện thai nhi giãn bể thận, mẹ bầu không nên quá hoang mang, bởi nhiều trường hợp giãn nhẹ có tiên lượng tốt.
Tuy nhiên, cũng không nên bỏ qua kết quả này.
Điều quan trọng là xác định:
- Thai đang ở tuần thứ bao nhiêu.
- Bể thận giãn bao nhiêu milimét.
- Giãn một bên hay cả hai bên.
- Có bất thường ở đài thận, niệu quản, nhu mô thận, bàng quang hoặc nước ối hay không.
- Có cần siêu âm lại và đánh giá sau sinh không.
Phát hiện đúng, phân loại nguy cơ chính xác và theo dõi phù hợp sẽ giúp tránh can thiệp không cần thiết, đồng thời không bỏ sót những bất thường quan trọng.
Khám và theo dõi thai kỳ
BS CKII Phạm Thị Ngọc Điệp – Sản Phụ khoa
Phòng khám BS Điệp – Sản Phụ khoa
Website: https://sanphukhoatudu-bsdiep.com/
Điện thoại: 0335 155 192
Thai phụ có kết quả siêu âm bất thường có thể mang theo hồ sơ khám thai để bác sĩ đánh giá, tư vấn và giới thiệu chuyên khoa chẩn đoán trước sinh khi cần.
1. Hướng dẫn AAP 2025 – Hoa Kỳ
2. Hướng dẫn Canadian Paediatric Society 2026
Tài liệu tham khảo
- Society for Maternal-Fetal Medicine. Consult Series #57: Evaluation and management of isolated soft ultrasound markers for aneuploidy in the second trimester. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 2021.
- American Academy of Pediatrics. Perinatal Urinary Tract Dilation: Recommendations on Pre-/Postnatal Imaging, Prophylactic Antibiotics, and Follow-up. Pediatrics, 2025.
- Canadian Paediatric Society. Management of antenatal urinary tract dilation – A clinical practice point for neonatal care providers, 2026.