Rubella khi mang thai: Nguy cơ cho thai nhi và mẹ bầu cần làm gì?
Rubella khi mang thai là vấn đề khiến nhiều mẹ bầu lo lắng, đặc biệt khi xảy ra trong những tuần đầu của thai kỳ. Rubella thường chỉ gây bệnh nhẹ ở người lớn, nhưng nếu người mẹ nhiễm virus trong giai đoạn sớm của thai kỳ, virus có thể truyền qua nhau thai và ảnh hưởng nghiêm trọng đến thai nhi.
Nguy cơ đối với thai cao nhất trong những tuần đầu, đặc biệt ở tam cá nguyệt thứ nhất. Vì vậy, khi có tiếp xúc với người nghi nhiễm Rubella hoặc xuất hiện sốt, phát ban trong thai kỳ, mẹ bầu nên được bác sĩ đánh giá thay vì tự làm xét nghiệm rồi tự kết luận.
Rubella là bệnh gì?
Rubella, còn gọi là bệnh sởi Đức, là bệnh truyền nhiễm do virus Rubella gây ra. Virus chủ yếu lây qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần.
Ở trẻ em và người lớn, bệnh thường tương đối nhẹ. Người mắc Rubella có thể có:
- Sốt nhẹ.
- Phát ban đỏ trên da.
- Nổi hạch sau tai hoặc vùng cổ.
- Đau đầu, mệt mỏi.
- Viêm kết mạc nhẹ.
- Đau khớp, thường gặp hơn ở phụ nữ trưởng thành.
Phát ban thường bắt đầu ở vùng mặt và cổ rồi lan xuống thân mình. Tuy nhiên, biểu hiện bệnh có thể rất nhẹ nên đôi khi người bệnh không nhận ra mình đã nhiễm Rubella.
Vì sao Rubella khi mang thai lại nguy hiểm?
Điều đáng lo nhất của Rubella khi mang thai không phải là triệu chứng của người mẹ mà là khả năng virus truyền sang thai nhi.
Nếu nhiễm Rubella trong giai đoạn đầu của thai kỳ, đặc biệt trong khoảng 12 tuần đầu, nguy cơ thai bị ảnh hưởng là cao nhất. Nhiễm Rubella có thể liên quan đến:
- Sẩy thai.
- Thai chết lưu.
- Dị tật bẩm sinh.
- Hội chứng Rubella bẩm sinh.
Nguy cơ dị tật giảm dần khi tuổi thai tăng và các bất thường bẩm sinh do Rubella trở nên hiếm nếu nhiễm bệnh từ khoảng tuần thứ 20 trở đi. Tuy nhiên, từng trường hợp vẫn cần được bác sĩ sản khoa đánh giá cụ thể.
Hội chứng Rubella bẩm sinh là gì?
Hội chứng Rubella bẩm sinh, viết tắt là CRS – Congenital Rubella Syndrome, xảy ra khi thai nhi bị nhiễm virus Rubella từ mẹ trong thai kỳ.
Trẻ bị hội chứng Rubella bẩm sinh có thể gặp một hoặc nhiều bất thường, trong đó điển hình là:
- Giảm thính lực hoặc điếc.
- Đục thủy tinh thể và các bất thường về mắt.
- Dị tật tim bẩm sinh.
- Chậm phát triển.
- Một số bất thường thần kinh và các cơ quan khác.
Tổn thương có thể ảnh hưởng nhiều cơ quan cùng lúc, đặc biệt khi người mẹ nhiễm Rubella rất sớm trong thai kỳ.
Nguy cơ cho thai có giống nhau ở mọi tuổi thai không?
Không.
Mức độ nguy cơ phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm người mẹ bị nhiễm Rubella.
Trong những tuần đầu thai kỳ
Đây là giai đoạn nguy cơ cao nhất vì các cơ quan của thai đang hình thành.
WHO cho biết khi người mẹ nhiễm Rubella sớm trong thai kỳ, khả năng virus truyền sang thai rất cao và có thể gây nhiều dị tật nghiêm trọng.
Sau tam cá nguyệt thứ nhất
Nguy cơ dị tật bẩm sinh giảm dần khi tuổi thai tăng.
Theo CDC, nguy cơ nhiễm trùng bẩm sinh và dị tật cao nhất trong 12 tuần đầu và các bất thường bẩm sinh do Rubella hiếm gặp nếu mẹ nhiễm từ tuần thứ 20 trở đi.
Do đó, không nên sử dụng một kết quả xét nghiệm Rubella đơn lẻ để quyết định tiên lượng thai kỳ.
Mẹ bầu tiếp xúc với người bị Rubella cần làm gì?
Nếu đang mang thai và biết mình vừa tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc Rubella, mẹ bầu nên:
- Liên hệ bác sĩ sản khoa sớm.
- Cho bác sĩ biết chính xác thời gian tiếp xúc.
- Cho biết trước đây đã tiêm vaccine Rubella/MMR hay chưa.
- Cung cấp các xét nghiệm Rubella đã làm trước hoặc trong thai kỳ nếu có.
- Thực hiện xét nghiệm theo chỉ định.
Không nên tự mua xét nghiệm rồi dựa vào một kết quả dương tính để kết luận thai đã bị nhiễm.
Xét nghiệm Rubella IgG và IgM có ý nghĩa gì?
Đây là phần rất dễ gây nhầm lẫn.
Rubella IgG
Rubella IgG chủ yếu được sử dụng để đánh giá khả năng miễn dịch đối với Rubella.
Nếu đã có miễn dịch do tiêm vaccine hoặc từng nhiễm Rubella trước đây, IgG thường dương tính.
Rubella IgM
Rubella IgM có thể xuất hiện khi có nhiễm Rubella gần đây. Tuy nhiên, IgM dương tính không đồng nghĩa chắc chắn người mẹ vừa nhiễm Rubella.
IgM có thể dương tính giả do phản ứng chéo với các bệnh khác hoặc một số nguyên nhân khác.
CDC không khuyến cáo xét nghiệm Rubella IgM thường quy ở thai phụ không có triệu chứng và không có yếu tố tiếp xúc, vì kết quả dương tính giả có thể gây lo lắng và dẫn đến diễn giải sai.
Rubella IgM dương tính có phải thai bị dị tật không?
Không.
Đây là điểm rất quan trọng mà mẹ bầu cần hiểu.
Một kết quả Rubella IgM dương tính không đủ để kết luận người mẹ vừa nhiễm Rubella và càng không đủ để kết luận thai nhi bị dị tật.
Kết quả cần được xem xét cùng với:
- Triệu chứng của người mẹ.
- Tiền sử tiếp xúc.
- Thời điểm lấy máu.
- Kết quả Rubella IgG.
- Tiền sử tiêm vaccine.
- Các xét nghiệm xác nhận khi cần.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm độ ái lực IgG – IgG avidity. IgG avidity cao thường gợi ý tình trạng miễn dịch đã có từ trước, trong khi avidity thấp có thể gợi ý nhiễm gần đây và cần được đánh giá thêm.
Nếu xác định mẹ nhiễm Rubella khi mang thai thì phải làm gì?
Nếu có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy người mẹ thực sự nhiễm Rubella khi mang thai, bước tiếp theo không phải là tự động kết luận phải chấm dứt thai kỳ.
Bác sĩ cần xem xét:
- Tuổi thai tại thời điểm nhiễm.
- Thời gian xuất hiện triệu chứng.
- Kết quả xét nghiệm xác nhận.
- Tiền sử tiêm chủng.
- Kết quả siêu âm và theo dõi thai.
- Nguy cơ Rubella bẩm sinh tương ứng với tuổi thai.
Nếu nhiễm trong giai đoạn nguy cơ cao, đặc biệt ở những tuần đầu thai kỳ, người mẹ và gia đình cần được tư vấn kỹ về nguy cơ đối với thai và các lựa chọn tiếp theo.
Quyết định phải dựa trên chẩn đoán đáng tin cậy và tư vấn chuyên môn, không nên chỉ dựa trên một xét nghiệm IgM đơn độc.
Có tiêm vaccine Rubella trong lúc mang thai được không?
Không nên tiêm vaccine MMR trong thời gian mang thai.
Vaccine MMR là vaccine sống giảm độc lực và được chống chỉ định trong thai kỳ.
Phụ nữ chưa có bằng chứng miễn dịch với Rubella nên được tiêm vaccine sau sinh. Vaccine MMR có thể sử dụng trong thời gian cho con bú.
Lỡ tiêm vaccine MMR rồi mới phát hiện có thai thì sao?
Mẹ bầu không nên quá hoảng sợ.
Theo ACOG, việc vô tình tiêm vaccine MMR quanh thời điểm thụ thai hoặc trong giai đoạn đầu thai kỳ không được xem là chỉ định để chấm dứt thai kỳ.
Sau khi tiêm MMR, thông thường nên tránh mang thai trong 28 ngày.
Nếu phát hiện có thai sau khi vừa tiêm vaccine, nên thông báo với bác sĩ sản khoa để được tư vấn và tiếp tục theo dõi thai.
Làm thế nào phòng ngừa Rubella trước khi mang thai?
Biện pháp quan trọng nhất là có miễn dịch với Rubella trước khi mang thai.
Phụ nữ dự định mang thai nên:
- Kiểm tra tiền sử tiêm chủng.
- Có thể xét nghiệm Rubella IgG nếu bác sĩ thấy cần thiết.
- Tiêm vaccine MMR trước khi mang thai nếu chưa có miễn dịch.
- Tránh mang thai ít nhất 28 ngày sau khi tiêm MMR.
- Khám và tư vấn tiền thai nếu có kế hoạch mang thai.
Vaccine Rubella có hiệu quả cao và là biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa hội chứng Rubella bẩm sinh.
Rubella khi mang thai: mẹ bầu cần làm gì?
Thai phụ nên liên hệ bác sĩ nếu:
- Có tiếp xúc với người được xác định hoặc nghi ngờ mắc Rubella.
- Xuất hiện sốt kèm phát ban.
- Nổi hạch sau tai hoặc vùng cổ kèm phát ban.
- Có kết quả Rubella IgM dương tính nhưng chưa được bác sĩ giải thích.
- Không rõ mình đã có miễn dịch Rubella hay chưa và vừa tiếp xúc với nguồn bệnh.
Đặc biệt trong những tuần đầu của thai kỳ, việc xác định chính xác thời điểm nhiễm và diễn giải đúng xét nghiệm rất quan trọng.
Kết luận
Rubella khi mang thai có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến thai nhi nếu người mẹ thực sự bị nhiễm trong giai đoạn đầu của thai kỳ. Tuy nhiên, một xét nghiệm Rubella IgM dương tính đơn độc không có nghĩa thai chắc chắn đã bị nhiễm hay bị dị tật.
Mẹ bầu không nên quá lo lắng hoặc tự đưa ra quyết định dựa trên một kết quả xét nghiệm. Cần phối hợp thông tin về tuổi thai, triệu chứng, tiền sử tiếp xúc, IgG, IgM và các xét nghiệm bổ sung khi cần để đánh giá chính xác.
Phòng ngừa tốt nhất vẫn là kiểm tra tình trạng miễn dịch và tiêm vaccine Rubella/MMR trước khi mang thai.
Tham khảo: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Rubella
BS Điệp CK II Sản Phụ khoa