U nang buồng trứng là tình trạng thường gặp ở phụ nữ, đặc biệt trong độ tuổi sinh sản. Khi phát hiện có u nang, nhiều chị em lo lắng: mổ u nang buồng trứng có nguy hiểm không, có ảnh hưởng đến khả năng mang thai hay gây vô sinh không?
Thực tế, không phải u nang buồng trứng nào cũng cần phẫu thuật. Nhiều trường hợp chỉ cần theo dõi bằng siêu âm. Nếu cần mổ, bác sĩ sẽ cân nhắc đặc điểm khối u, triệu chứng, tuổi, nguy cơ ác tính và mong muốn sinh con để lựa chọn phương pháp phù hợp.
U nang buồng trứng là gì?
U nang buồng trứng là một túi chứa dịch hoặc tổn thương dạng nang hình thành bên trong hay trên bề mặt buồng trứng. U nang rất thường gặp và nhiều trường hợp không gây triệu chứng.
Ở phụ nữ trước mãn kinh, phần lớn u nang buồng trứng là lành tính. Một số nang cơ năng xuất hiện liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt và có thể tự biến mất sau một vài chu kỳ mà không cần điều trị.
Các loại u nang buồng trứng thường gặp
Một số dạng thường gặp gồm:
U nang cơ năng: hình thành trong quá trình hoạt động bình thường của buồng trứng, chẳng hạn nang noãn hoặc nang hoàng thể. Phần lớn có thể tự thoái triển.
U lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng: hình thành khi mô lạc nội mạc tử cung phát triển tại buồng trứng. Loại này có thể liên quan đến đau vùng chậu và đôi khi ảnh hưởng khả năng sinh sản.
U nang bì: thường là tổn thương lành tính, có thể chứa mô mỡ, tóc hoặc những thành phần khác.
U nang tuyến: xuất phát từ mô của buồng trứng và có thể có kích thước khác nhau.
Việc xác định loại u thường dựa chủ yếu vào tuổi bệnh nhân, triệu chứng và đặc điểm hình ảnh trên siêu âm.
U nang buồng trứng có triệu chứng gì?
Nhiều u nang nhỏ không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ khi siêu âm.
Khi u lớn hoặc có biến chứng, người bệnh có thể gặp:
- Đau hoặc cảm giác nặng vùng bụng dưới.
- Đầy bụng, chướng bụng.
- Đau khi quan hệ.
- Rối loạn kinh nguyệt trong một số trường hợp.
- Đi tiểu thường xuyên nếu khối u lớn chèn ép bàng quang.
- Đau vùng chậu kéo dài hoặc tái diễn.
Đau bụng hoặc đau vùng chậu đột ngột, dữ dội, đặc biệt kèm buồn nôn hoặc nôn, cần được khám sớm vì có thể liên quan đến xoắn buồng trứng hoặc biến chứng của u nang.
U nang buồng trứng có nguy hiểm không?
Phần lớn u nang buồng trứng là lành tính và không nguy hiểm. Mức độ cần theo dõi hay điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi, tình trạng mãn kinh, kích thước, cấu trúc u trên siêu âm, triệu chứng và diễn tiến theo thời gian.
Một số biến chứng có thể gặp gồm:
Xoắn buồng trứng
Khối u có thể làm buồng trứng xoắn quanh cuống mạch, làm giảm hoặc mất nguồn máu nuôi buồng trứng. Người bệnh thường đau bụng dưới đột ngột, dữ dội, đôi khi kèm buồn nôn và nôn.
Đây là tình trạng cần được đánh giá cấp cứu.
Vỡ hoặc xuất huyết trong u nang
Một số u nang có thể vỡ hoặc xuất huyết, gây đau bụng đột ngột. Mức độ nặng tùy lượng máu chảy và tình trạng người bệnh.
Chèn ép các cơ quan vùng chậu
U lớn có thể gây nặng bụng, tiểu nhiều, táo bón hoặc cảm giác đầy bụng do chèn ép các cơ quan xung quanh.
Khả năng ác tính
Phần lớn u nang ở phụ nữ trước mãn kinh là lành tính. Tuy nhiên, một số khối u có đặc điểm bất thường trên siêu âm hoặc xuất hiện ở phụ nữ sau mãn kinh cần được đánh giá kỹ hơn để loại trừ ung thư buồng trứng.
Không nên hiểu rằng một u nang lành tính nếu để lâu chắc chắn sẽ chuyển thành ung thư.
Khi nào cần mổ u nang buồng trứng?
Không phải cứ phát hiện u nang là phải phẫu thuật.
Bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật khi:
- U tồn tại hoặc tiếp tục tăng kích thước qua thời gian theo dõi.
- U gây đau hoặc các triệu chứng ảnh hưởng sinh hoạt.
- Khối u lớn hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng.
- Hình ảnh siêu âm có đặc điểm phức tạp hoặc nghi ngờ.
- Có biến chứng như xoắn, vỡ hoặc xuất huyết đáng kể.
- Có nghi ngờ khối u ác tính.
Ngược lại, nhiều nang đơn giản, kích thước nhỏ và không gây triệu chứng có thể chỉ cần theo dõi bằng siêu âm.
Mổ u nang buồng trứng có nguy hiểm không?
Mổ u nang buồng trứng có nguy hiểm không phụ thuộc vào loại u, kích thước, vị trí, tình trạng dính, phương pháp phẫu thuật và sức khỏe của người bệnh.
Phần lớn các trường hợp phù hợp có thể được phẫu thuật nội soi. So với mổ mở, phẫu thuật nội soi thường có vết mổ nhỏ hơn, ít đau hơn và thời gian hồi phục nhanh hơn.
Mổ mở có thể được lựa chọn khi khối u rất lớn, phức tạp hoặc có nghi ngờ ác tính.
Bất kỳ phẫu thuật nào cũng có những nguy cơ nhất định như chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương cơ quan lân cận, hình thành dính hoặc phải chuyển đổi phương pháp mổ. Nguy cơ cụ thể cần được bác sĩ đánh giá cho từng trường hợp.
Mổ u nang buồng trứng có gây vô sinh không?
Đây là vấn đề nhiều phụ nữ trẻ quan tâm.
Trong phần lớn trường hợp u nang lành tính, nếu có chỉ định phẫu thuật, bác sĩ thường cố gắng bóc u và bảo tồn tối đa mô buồng trứng lành, đặc biệt ở phụ nữ còn mong muốn sinh con. Vì vậy, mổ u nang buồng trứng không đồng nghĩa với vô sinh.
Nếu phải cắt một buồng trứng, buồng trứng còn lại vẫn có thể rụng trứng và sản xuất nội tiết. Nhiều phụ nữ vẫn có thể mang thai tự nhiên.
Khả năng sinh sản có thể bị ảnh hưởng nhiều hơn trong một số trường hợp như:
- U xuất hiện ở cả hai buồng trứng.
- U lạc nội mạc tử cung.
- U đã thay thế phần lớn mô buồng trứng.
- Người bệnh đã từng phẫu thuật buồng trứng nhiều lần.
- Phải cắt bỏ nhiều mô buồng trứng.
- Phải cắt cả hai buồng trứng trong những tình huống đặc biệt.
Do đó, phụ nữ còn nhu cầu sinh con nên trao đổi với bác sĩ về kế hoạch bảo tồn khả năng sinh sản trước khi phẫu thuật.
Các phương pháp mổ u nang buồng trứng
Không thể quyết định phẫu thuật chỉ dựa vào một con số kích thước.
Bác sĩ cần xem đồng thời kích thước, hình dạng, thành nang, vách ngăn, thành phần đặc, tưới máu, triệu chứng, tuổi, tình trạng mãn kinh và sự thay đổi của u qua những lần siêu âm.
Vì vậy, hai người có u nang cùng kích thước vẫn có thể được tư vấn theo dõi hoặc điều trị khác nhau.
Khi nào cần đi khám để biết cần mổ u nang buồng trứng ?
Nên đi khám sớm hoặc đến cơ sở y tế nếu có:
- Đau bụng dưới đột ngột và dữ dội.
- Đau bụng kèm buồn nôn hoặc nôn.
- Chóng mặt, choáng hoặc mệt nhiều.
- Đau vùng chậu tăng nhanh.
- Bụng chướng tăng bất thường.
Đây có thể là biểu hiện của xoắn buồng trứng, vỡ u hoặc xuất huyết cần được đánh giá kịp thời.
Kết luận
U nang buồng trứng rất thường gặp và đa số là lành tính. Không phải trường hợp nào cũng cần mổ.
Nếu có chỉ định phẫu thuật, mục tiêu ở phụ nữ còn trong độ tuổi sinh sản thường là loại bỏ khối u đồng thời bảo tồn tối đa mô buồng trứng lành. Vì vậy, mổ u nang buồng trứng không có nghĩa là sẽ bị vô sinh.
Điều quan trọng là đánh giá đúng loại u, đặc điểm siêu âm, triệu chứng và nhu cầu sinh sản của từng người để lựa chọn theo dõi hay điều trị phù hợp.