Thai chậm tăng trưởng là tình trạng thai nhi không đạt được tiềm năng tăng trưởng phù hợp trong tử cung. Tình trạng này thường được phát hiện qua siêu âm khi cân nặng thai ước tính hoặc vòng bụng thấp so với tuổi thai.
Tuy nhiên, không phải thai nhỏ nào cũng là thai chậm tăng trưởng bệnh lý. Một số thai có cân nặng dưới bách phân vị thứ 10 nhưng vẫn khỏe mạnh do yếu tố thể trạng của cha mẹ. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá thêm tốc độ tăng trưởng, lượng nước ối, Doppler mạch máu thai và bánh nhau để xác định mức độ nguy cơ.
Thai chậm tăng trưởng là gì?
Trong thực hành sản khoa, thai có cân nặng ước tính hoặc vòng bụng dưới bách phân vị thứ 10 theo tuổi thai cần được đánh giá kỹ hơn về nguy cơ bệnh .
Điều quan trọng là phân biệt:
- Thai nhỏ so với tuổi thai (SGA): thai nhỏ nhưng có thể vẫn phát triển bình thường.
- Thai chậm tăng trưởng (FGR): thai không đạt được bình thường, thường liên quan đến bất thường bánh nhau hoặc một nguyên nhân bệnh lý khác.
Do đó, bác sĩ không chỉ dựa vào một con số cân nặng mà còn theo dõi xu hướng tăng trưởng qua nhiều lần siêu âm và Doppler.
Nguyên nhân thai chậm tăng trưởng
Có nhiều nguyên nhân khác nhau.
Nguyên nhân từ mẹ
Một số bệnh lý của mẹ có thể làm tăng nguy cơ thai chậm tăng trưởng như:
- Tăng huyết áp mạn tính hoặc tiền sản giật.
- Bệnh thận, bệnh tim mạch.
- Một số bệnh tự miễn, hội chứng kháng phospholipid.
- Suy dinh dưỡng nặng.
- Hút thuốc lá, uống rượu hoặc sử dụng chất gây nghiện.
Đa thai cũng có nguy cơ rối loạn tăng trưởng cao hơn so với đơn thai.
Nguyên nhân từ thai nhi
Thai chậm tăng trưởng có thể liên quan đến:
- Một số bất thường nhiễm sắc thể hoặc di truyền.
- Dị tật bẩm sinh.
- Một số nhiễm trùng bào thai, trong đó có CMV.
Không phải tất cả trường hợp thai chậm tăng trưởng đều cần làm xét nghiệm nhiễm trùng hoặc chọc ối. Việc chỉ định phụ thuộc tuổi thai, mức độ chậm tăng trưởng và những bất thường đi kèm.
Nguyên nhân từ bánh nhau và dây rốn
Bánh nhau hoạt động không hiệu quả có thể làm giảm lượng oxy và chất dinh dưỡng đến thai nhi. Một số bất thường của bánh nhau hoặc vị trí bám dây rốn cũng có thể liên quan đến tình trạng thai tăng trưởng kém.
Phân loại theo thời điểm xuất hiện
Dựa vào thời điểm xuất hiện, có thể chia thành:
Thai chậm tăng trưởng khởi phát sớm: được phát hiện trước 32 tuần. Nhóm này thường cần theo dõi sát vì có thể liên quan đến bệnh lý bánh nhau nặng hoặc bất thường thai nhi.
Thai chậm tăng trưởng khởi phát muộn: xuất hiện từ khoảng 32 tuần trở đi. Đây là nhóm thường gặp hơn nhưng vẫn cần đánh giá cẩn thận để tránh bỏ sót tình trạng suy bánh nhau.
Tình trạng này có nguy hiểm không?
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào tuổi thai, nguyên nhân, mức độ nhỏ của thai và kết quả Doppler.
Thai chậm tăng trưởng nặng có thể làm tăng nguy cơ:
- Thai thiếu oxy.
- Thai chết lưu.
- Sinh non hoặc phải chấm dứt thai kỳ sớm.
- Cân nặng sơ sinh thấp.
- Hạ đường huyết sau sinh.
- Hạ thân nhiệt.
- Khó thích nghi sau sinh và cần theo dõi sơ sinh lâu hơn.
Nguy cơ thường cao hơn khi thai rất nhỏ, đặc biệt khi cân nặng dưới bách phân vị thứ 3 hoặc Doppler động mạch rốn bất thường.
Theo dõi sự phát triển của thai chậm tăng trưởng như thế nào?
Khi phát hiện thai tăng trưởng chậm, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch theo dõi tùy từng trường hợp.
Siêu âm theo dõi tăng trưởng
Siêu âm giúp đánh giá:
- Đường kính và chu vi đầu.
- Vòng bụng thai nhi.
- Chiều dài xương đùi.
- Cân nặng thai ước tính.
- Lượng nước ối.
- Diễn tiến tăng trưởng qua các lần khám.
Không nên kết luận chỉ dựa vào một lần cân thai.
Doppler mạch máu
Doppler động mạch rốn có vai trò quan trọng trong việc đánh giá chức năng bánh nhau ở thai chậm tăng trưởng. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể đánh giá thêm những mạch máu khác.
Sau khi xác định FGR, tần suất Doppler động mạch rốn thường được điều chỉnh theo mức độ bệnh; không có một lịch “3 ngày một lần” áp dụng cho tất cả thai phụ.
Theo dõi tim thai
Bác sĩ có thể chỉ định CTG/NST hoặc các phương pháp đánh giá sức khỏe thai khác tùy tuổi thai, Doppler và bệnh lý của mẹ.
Mẹ bầu cũng cần chú ý cử động thai hằng ngày và đi khám ngay khi cảm thấy thai máy giảm rõ rệt so với bình thường.
Khi nào cần cho thai ra đời?
Không phải thai chậm tăng trưởng nào cũng cần mổ lấy thai hoặc sinh ngay.
Thời điểm sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Tuổi thai.
- Mức độ thai nhỏ.
- Kết quả Doppler.
- Tim thai.
- Lượng nước ối.
- Tốc độ tăng trưởng.
- Tình trạng sức khỏe của mẹ, đặc biệt tăng huyết áp và tiền sản giật.
Nếu thai còn non nhưng có nguy cơ phải sinh sớm, bác sĩ có thể chỉ định corticosteroid hỗ trợ trưởng thành phổi thai trong những trường hợp phù hợp.
Phương pháp sinh đường âm đạo hay mổ lấy thai cũng được quyết định dựa trên tình trạng cụ thể, chứ không phải cứ thai chậm tăng trưởng là phải mổ.
Có thể phòng ngừa tình trạng này không?
Không phải tất cả trường hợp đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, mẹ bầu có thể giảm một số yếu tố nguy cơ bằng cách:
- Khám thai đúng lịch.
- Kiểm soát tốt tăng huyết áp và các bệnh lý mạn tính.
- Ăn uống đầy đủ và cân đối.
- Không hút thuốc lá.
- Không uống rượu hoặc sử dụng chất gây nghiện.
- Không tự ý sử dụng thuốc khi mang thai.
- Sử dụng aspirin liều thấp nếu thuộc nhóm có chỉ định dự phòng tiền sản giật theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nằm nghỉ hoặc hạn chế vận động không được xem là phương pháp điều trị thường quy cho tình trạng này.
Khi nào mẹ bầu cần đi khám ngay?
Thai phụ đang được theo dõi thai chậm tăng trưởng nên đến cơ sở y tế sớm nếu có:
- Thai máy giảm hoặc không cảm nhận được thai máy như thường ngày.
- Ra huyết âm đạo.
- Đau bụng bất thường.
- Ra nước âm đạo nghi ngờ rỉ ối.
- Đau đầu nhiều, hoa mắt, nhìn mờ.
- Đau vùng thượng vị hoặc phù tăng nhanh.
- Huyết áp tăng.
Việc phát hiện sớm và theo dõi đúng giúp bác sĩ lựa chọn thời điểm sinh phù hợp, cân bằng giữa nguy cơ sinh non và nguy cơ tiếp tục thai kỳ.
Tham khảo thêm hướng dẫn chuyên môn về thai nhỏ so với tuổi thai và thai chậm tăng trưởng của ISUOG.
GỌI ĐẶT LỊCH KHÁM – 0335 155 192THÔNG TIN LIÊN HỆ
🌸 PHÒNG KHÁM BS ĐIỆP – SẢN PHỤ KHOA
📍 Địa chỉ: 271 Nguyễn Duy Dương, phường Vườn Lài, TP. Hồ Chí Minh
📞 Điện thoại/Zalo: 0335 155 192
🌐 Website: sanphukhoatudu-bsdiep.com
💙 Fanpage: Sản, Phụ Khoa Từ Dũ – BS Điệp
💬 Zalo OA: Phòng khám BS Điệp – Zalo OA
📍 Google Maps: Phòng khám BS Điệp trên Google
▶️ YouTube: BS Điệp – Phòng khám sản phụ khoa
🎵 TikTok: @bs.ngocdiep.tudu
Theo dõi thai kỳ • Khám phụ khoa • Tư vấn sức khỏe phụ nữ
Thông tin trong bài nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế việc khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp.