Khi đi siêu âm, nhiều mẹ bầu lo lắng khi được thông báo rằng thai nhỏ hơn tuổi thai hoặc cân nặng ước tính của bé thấp hơn so với tuổi thai hiện tại.
Tuy nhiên, thai nhỏ không phải lúc nào cũng có nghĩa là thai bất thường hoặc suy dinh dưỡng. Có những em bé nhỏ do cơ địa nhưng vẫn khỏe mạnh. Ngược lại, một số trường hợp thai nhỏ có thể liên quan đến tình trạng thai giới hạn tăng trưởng, cần được theo dõi sát trong thai kỳ.
Điều quan trọng không phải chỉ nhìn vào một con số cân nặng tại một lần siêu âm, mà cần đánh giá tuổi thai có chính xác hay không, tốc độ phát triển của thai qua thời gian, lượng nước ối và tuần hoàn bánh nhau – thai nhi.
Thai nhỏ hơn tuổi thai nghĩa là gì?
Trong quá trình siêu âm, bác sĩ thường đo một số chỉ số của thai như:
- Đường kính hoặc chu vi đầu.
- Chu vi bụng.
- Chiều dài xương đùi.
- Cân nặng thai ước tính.
Các chỉ số này được so sánh với tuổi thai để đánh giá sự phát triển của bé.
Một thai thường được gọi là nhỏ so với tuổi thai – SGA (Small for Gestational Age) khi cân nặng thai ước tính hoặc chu vi bụng nằm dưới một ngưỡng nhất định so với các thai cùng tuổi; mốc dưới bách phân vị thứ 10 thường được sử dụng trong thực hành.
Nhưng cần lưu ý:
Thai nhỏ so với tuổi thai không đồng nghĩa hoàn toàn với thai giới hạn tăng trưởng.
Thai nhỏ nhưng vẫn bình thường có được không?
Có.
Một số em bé có kích thước nhỏ do yếu tố cơ địa, chẳng hạn cha mẹ có vóc dáng nhỏ. Thai vẫn có thể:
- Tăng trưởng đều qua các lần siêu âm.
- Lượng nước ối bình thường.
- Tuần hoàn Doppler bình thường.
- Không có dấu hiệu bất thường khác.
- Sau sinh vẫn hoàn toàn khỏe mạnh.
Đây là lý do bác sĩ không nên kết luận tình trạng của thai chỉ dựa vào một lần siêu âm thấy cân nặng thấp.
ACOG cũng lưu ý một trong những khó khăn trong thực hành là phân biệt thai nhỏ do cơ địa nhưng vẫn đạt tiềm năng tăng trưởng với thai nhỏ do một nguyên nhân bệnh lý.
Trước tiên cần kiểm tra tuổi thai có chính xác không
Đây là điểm rất quan trọng.
Nếu tuổi thai được tính không chính xác, thai có thể bị đánh giá là “nhỏ hơn tuổi thai” trong khi thực tế bé đang phát triển bình thường.
Tuổi thai đáng tin cậy nhất thường dựa trên:
- Ngày đầu kỳ kinh cuối khi chu kỳ kinh đều và nhớ chính xác.
- Đặc biệt là siêu âm sớm trong ba tháng đầu thai kỳ.
Khi đã xác định tuổi thai tốt từ đầu thai kỳ, thông thường không nên thay đổi tuổi thai liên tục dựa trên kích thước thai ở những lần siêu âm về sau.
ISUOG nhấn mạnh việc đánh giá thai nhỏ hoặc thai giới hạn tăng trưởng cần dựa trên một thai kỳ đã được xác định tuổi thai chính xác, tốt nhất bằng siêu âm trong ba tháng đầu.
Khi nào thai nhỏ hơn tuổi thai cần được theo dõi sát?
Bác sĩ có thể cần theo dõi kỹ hơn khi có một hoặc nhiều yếu tố sau:
Cân nặng thai hoặc chu vi bụng thấp
Đặc biệt khi các chỉ số nằm thấp rõ rệt so với tuổi thai hoặc tiếp tục giảm qua những lần kiểm tra.
Thai tăng trưởng chậm qua nhiều lần siêu âm
Sự phát triển của thai là một quá trình động.
Vì vậy, đôi khi tốc độ tăng trưởng qua nhiều tuần có giá trị hơn việc chỉ nhìn vào cân nặng tại một thời điểm.
Doppler tuần hoàn có bất thường
Siêu âm Doppler giúp bác sĩ đánh giá dòng máu trong hệ tuần hoàn mẹ – bánh nhau – thai nhi.
Đặc biệt, Doppler động mạch rốn có vai trò quan trọng trong đánh giá và theo dõi một số trường hợp thai giới hạn tăng trưởng.
Lượng nước ối bất thường
Nếu thai nhỏ đi kèm giảm lượng nước ối, bác sĩ sẽ cần đánh giá kỹ hơn tình trạng thai và bánh nhau.
Người mẹ có bệnh lý hoặc yếu tố nguy cơ
Ví dụ:
- Tăng huyết áp trong thai kỳ.
- Tiền sản giật.
- Một số bệnh lý nội khoa của mẹ.
- Hút thuốc hoặc tiếp xúc với các yếu tố bất lợi.
- Tiền sử thai giới hạn tăng trưởng ở lần mang thai trước.
Bất thường chức năng bánh nhau là một trong những nguyên nhân quan trọng gây thai giới hạn tăng trưởng.
Thai nhỏ và thai giới hạn tăng trưởng khác nhau thế nào?
Đây là phần mẹ bầu rất dễ nhầm.
Trường hợp SGA – kích thước thai nhỏ so với tuổi thai
Thai có kích thước nhỏ hơn phần lớn các thai cùng tuổi nhưng có thể vẫn khỏe mạnh và phát triển theo đúng tiềm năng của bé.
Thai giới hạn tăng trưởng
Thai không đạt được tiềm năng tăng trưởng vốn có, thường liên quan đến một nguyên nhân bệnh lý, trong đó bất thường chức năng bánh nhau là một nguyên nhân thường gặp.
Vì vậy:
Không phải mọi thai nhỏ đều là thai giới hạn tăng trưởng, và cũng không nên chỉ dựa vào cân nặng thai để kết luận.
Bác sĩ cần kết hợp nhiều thông tin để đánh giá.
Bác sĩ theo dõi thai nhỏ hơn tuổi thai bằng cách nào?
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:
Siêu âm theo dõi sự tăng trưởng của thai
Các lần siêu âm cách nhau một khoảng thời gian phù hợp giúp đánh giá bé có tiếp tục tăng trưởng hay không.
Đánh giá nước ối
Lượng nước ối là một trong những thông tin giúp đánh giá tình trạng thai.
Siêu âm Doppler
Doppler có thể được sử dụng để đánh giá tuần hoàn bánh nhau và thai nhi khi nghi ngờ thai phát triển không tốt. ACOG cũng cho biết khi có dấu hiệu thai không tăng trưởng tốt, bác sĩ có thể theo dõi tốc độ tăng trưởng bằng các lần siêu âm chuyên sâu và sử dụng Doppler khi cần.
Theo dõi sức khỏe mẹ
Đặc biệt là:
- Huyết áp.
- Dấu hiệu tiền sản giật.
- Các bệnh lý của mẹ có thể ảnh hưởng đến thai.
Ở tuổi thai phù hợp và tùy mức độ nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp theo dõi sức khỏe thai.
Mẹ bầu cũng có thể xem thêm bài “Cách theo dõi thai máy/cử động thai” để biết khi nào sự thay đổi cử động của bé cần được kiểm tra.
Mẹ có cần ăn thật nhiều để bé tăng cân không?
Không nên hiểu đơn giản rằng thai nhỏ là do mẹ ăn ít và chỉ cần ăn thật nhiều là bé sẽ lớn lên.
Dinh dưỡng đầy đủ và cân đối trong thai kỳ rất quan trọng, nhưng sự phát triển của thai còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là:
- Chức năng bánh nhau.
- Sức khỏe của mẹ.
- Yếu tố của thai.
- Một số bệnh lý trong thai kỳ.
Vì vậy, khi thai nhỏ, điều quan trọng nhất là tìm nguyên nhân và theo dõi đúng, thay vì tự ý dùng thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc ăn quá mức.
Mẹ bầu nên làm gì khi được báo thai nhỏ hơn tuổi thai?
Nếu siêu âm cho thấy thai nhỏ hơn tuổi thai, mẹ không nên quá lo lắng nhưng cũng không nên bỏ theo dõi.
Nên:
- Khám thai đúng lịch.
- Siêu âm lại theo thời điểm bác sĩ chỉ định.
- Kiểm tra huyết áp và các xét nghiệm cần thiết.
- Ăn uống cân đối, đủ chất.
- Không hút thuốc và tránh các chất có hại.
- Theo dõi cử động thai khi đã đến tuổi thai thích hợp.
- Đi khám ngay nếu thấy thai máy giảm rõ rệt, ra huyết âm đạo, đau bụng bất thường, rỉ hoặc vỡ ối hay xuất hiện triệu chứng bất thường khác.
Khi nào cần đi khám sớm?
Mẹ bầu đang được theo dõi thai nhỏ nên liên hệ cơ sở y tế sớm nếu:
- Thai máy giảm hoặc khác rõ so với thường ngày.
- Ra máu âm đạo.
- Rỉ nước âm đạo nghi vỡ ối.
- Đau bụng hoặc cơn gò bất thường.
- Đau đầu nhiều, hoa mắt, nhìn mờ.
- Phù tăng nhanh hoặc huyết áp cao.
- Có bất kỳ triệu chứng nào khiến mẹ cảm thấy tình trạng thai thay đổi bất thường.
Điều quan trọng mẹ bầu cần nhớ
“Thai nhỏ hơn tuổi thai” không phải là một chẩn đoán cuối cùng.
Có những em bé nhỏ nhưng hoàn toàn khỏe mạnh. Điều bác sĩ quan tâm hơn là:
Thai có tiếp tục phát triển không?
Nước ối thế nào?
Tuần hoàn Doppler có bình thường không?
Người mẹ có yếu tố nguy cơ hay không?
Theo dõi đúng thời điểm giúp phân biệt một thai nhỏ cơ địa với thai thực sự có vấn đề về tăng trưởng và giúp bác sĩ lựa chọn cách theo dõi phù hợp cho từng trường hợp.
Tham khảo thêm: Hướng dẫn của Hiệp hội Siêu âm Sản Phụ khoa Quốc tế (ISUOG) về chẩn đoán và quản lý thai nhỏ so với tuổi thai và thai giới hạn tăng trưởng.
BS Điệp CK II Sản Phụ khoa
Nội dung mang tính cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế việc thăm khám và đánh giá trực tiếp của bác sĩ.