Ước tính cân nặng thai nhi là một trong những thông tin được nhiều mẹ bầu quan tâm khi siêu âm. Tuy nhiên, cân nặng hiển thị trên kết quả siêu âm không phải là cân nặng được đo trực tiếp mà được tính toán từ một số chỉ số sinh trắc học của thai nhi.
Cân nặng thai nhi trên siêu âm có phải cân nặng thật không?
Sau mỗi lần siêu âm, rất nhiều mẹ bầu quan tâm nhất đến một con số:
“Em bé hiện tại nặng bao nhiêu gram?”
Trên phiếu siêu âm, cân nặng này thường được ghi là EFW – Estimated Fetal Weight, nghĩa là cân nặng thai nhi ước tính.
Điều quan trọng mẹ bầu cần biết là:
Siêu âm không cân trực tiếp được em bé trong bụng mẹ.
Máy siêu âm đo một số kích thước của thai, sau đó dùng công thức toán học để ước tính cân nặng.
Vì vậy, EFW là một con số rất hữu ích trong theo dõi tăng trưởng thai, nhưng không bao giờ chính xác tuyệt đối.
Theo hướng dẫn ISUOG, sai số khoảng 10–15% trong ước tính cân nặng thai bằng siêu âm là khá thường gặp.
Cân nặng thai nhi được tính như thế nào?
Bác sĩ không nhìn hình ảnh thai rồi “đoán” cân nặng.
Máy siêu âm sử dụng một số chỉ số sinh trắc học của thai, thường bao gồm:
- HC: chu vi đầu.
- AC: chu vi bụng.
- FL: chiều dài xương đùi.
- Một số công thức có thể sử dụng thêm đường kính lưỡng đỉnh.
Từ các số đo này, máy tính ra EFW theo một công thức đã được nghiên cứu.
ISUOG cho biết các công thức dựa trên nhiều thông số, đặc biệt HC, AC và FL, được sử dụng rộng rãi để đánh giá cân nặng thai.
Trong đó, vòng bụng của thai – AC có vai trò đặc biệt quan trọng khi đánh giá tăng trưởng.
Vì sao cân nặng thai trên siêu âm có sai số?
Có nhiều nguyên nhân.
-
Thai không nằm yên khi đo
Thai nhi có thể:
- Cử động.
- Gập người.
- Che khuất một phần cơ thể.
- Nằm ở tư thế khó lấy mặt cắt chuẩn.
Chỉ cần số đo vòng bụng hoặc xương đùi thay đổi vài milimét, cân nặng ước tính sau khi đưa vào công thức cũng có thể thay đổi.
-
Mỗi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên có thể đo hơi khác nhau
Siêu âm thai phụ thuộc một phần vào người thực hiện.
Hai người cùng đo một thai nhi có thể đặt điểm đo hơi khác nhau.
ISUOG lưu ý rằng EFW chịu ảnh hưởng của sai số trong từng phép đo cũng như biến thiên giữa người đo và ngay cả cùng một người đo ở những thời điểm khác nhau.
Điều này không có nghĩa là một trong hai bác sĩ đo sai.
Đó là đặc tính vốn có của phương pháp ước tính bằng siêu âm.
-
Công thức tính cân nặng có thể khác nhau
Các máy siêu âm hoặc cơ sở y tế có thể sử dụng những công thức tính EFW khác nhau.
Vì vậy, cùng các số đo của thai nhưng nếu sử dụng công thức khác nhau, kết quả cuối cùng vẫn có thể chênh lệch một ít.
Đây là một trong những lý do mẹ bầu không nên quá lo lắng nếu hai cơ sở siêu âm cho cân nặng không giống hoàn toàn.
-
Thai quá nhỏ hoặc quá lớn có thể làm sai số đáng chú ý hơn
Việc ước tính cân nặng không phải lúc nào cũng có độ chính xác giống nhau ở tất cả thai nhi.
ISUOG lưu ý sai số có thể tương đối lớn hơn ở những thai nằm ở hai đầu của biểu đồ tăng trưởng, tức là thai nhỏ so với tuổi thai hoặc lớn so với tuổi thai.
Vì vậy, khi bác sĩ nghi thai nhỏ hoặc thai lớn, điều quan trọng không chỉ là cân nặng EFW mà còn phải đánh giá thêm những yếu tố khác.
5.Sai số 10–15% nghĩa là như thế nào?
Ví dụ siêu âm ghi:
EFW = 2.000 gram.
Nếu sai số khoảng 10%, cân nặng thực tế có thể chênh khoảng 200 gram.
Nếu sai số 15%, mức chênh có thể khoảng 300 gram.
Do đó, một thai được ước tính 2.000 gram không có nghĩa rằng cân nặng thực tế chính xác đúng 2.000 gram.
Đây là lý do mẹ bầu không nên quá tập trung vào những khác biệt nhỏ như:
“Lần này bé 1.950 g, tại sao không phải 2.000 g?”
Trong thực hành, điều quan trọng hơn là xu hướng tăng trưởng của thai.
Vì sao hai lần siêu âm cách nhau vài ngày lại cho cân nặng khác nhau nhiều?
Đây là tình huống rất thường khiến mẹ bầu lo lắng.
Ví dụ:
- Hôm trước siêu âm: EFW 2.000 g.
- Vài ngày sau nơi khác siêu âm: EFW 2.200 g.
Điều này không nhất thiết có nghĩa thai tăng 200 g chỉ trong vài ngày.
Sự khác biệt có thể do:
- Khác người đo.
- Khác máy siêu âm.
- Khác tư thế thai.
- Khác công thức tính.
- Sai số của các phép đo.
- Khác biểu đồ tham chiếu.
Vì vậy, không nên dùng hai lần cân nặng cách nhau quá gần để kết luận tốc độ tăng trưởng thai.
ISUOG cho rằng khi mục tiêu là đánh giá tăng trưởng bằng EFW, khoảng cách giữa các lần đo thường nên khoảng 3 tuần, nhằm hạn chế việc nhầm sai số đo thành thay đổi tăng trưởng thật; tuy nhiên bác sĩ vẫn có thể siêu âm sớm hơn khi có chỉ định lâm sàng khác.
Thai tăng bao nhiêu gram mỗi tuần mới là tốt?
Đây cũng là câu hỏi thường gặp nhưng không nên đánh giá theo một con số cố định.
Thai nhi không tăng cân giống nhau ở tất cả các tuần thai.
Tốc độ tăng trưởng thay đổi theo từng giai đoạn, và mỗi thai cũng có đặc điểm riêng.
Do đó, bác sĩ thường quan tâm đến:
- Tuổi thai chính xác.
- EFW đang ở bách phân vị nào.
- Vòng bụng thai.
- Đường tăng trưởng qua nhiều lần siêu âm.
- Nước ối.
- Doppler khi cần thiết.
- Tình trạng sức khỏe của mẹ.
Nhìn vào một lần siêu âm riêng lẻ chưa đủ để đánh giá toàn bộ quá trình tăng trưởng.
Thai trên siêu âm nhỏ hơn tuổi thai có tính sai tuổi thai?
Không nhất thiết.
Nếu tuổi thai đã được xác định tốt từ đầu thai kỳ, đặc biệt bằng siêu âm 3 tháng đầu, bác sĩ thường không thay đổi tuổi thai chỉ vì những lần siêu âm cuối thai kỳ cho thấy thai nhỏ hơn.
ACOG xác định siêu âm trong ba tháng đầu là phương pháp chính xác nhất để xác lập hoặc xác nhận tuổi thai. Ngược lại, xác định tuổi thai bằng siêu âm ở ba tháng cuối có độ chính xác thấp hơn đáng kể.
Ví dụ:
Thai thực tế 32 tuần, nhưng kích thước thai tương đương trung bình khoảng 30–31 tuần.
Điều này không có nghĩa là thai quay trở lại thành 30–31 tuần.
Bác sĩ cần đánh giá xem thai có nhỏ so với tuổi thai hay có dấu hiệu giới hạn tăng trưởng hay không.
EFW dưới P10 có phải thai bị suy dinh dưỡng không?
Không thể kết luận chỉ dựa vào EFW dưới P10.
P10 nghĩa là cân nặng ước tính thấp hơn phần lớn thai nhi cùng tuổi thai trong biểu đồ tham chiếu.
ISUOG và ACOG đều sử dụng EFW hoặc vòng bụng dưới bách phân vị 10 như một ngưỡng quan trọng để nhận diện thai nhỏ và cân nhắc đánh giá thêm.
Tuy nhiên, không phải tất cả thai dưới P10 đều là thai giới hạn tăng trưởng.
Một số bé đơn giản có thể trạng nhỏ nhưng vẫn khỏe mạnh.
Bác sĩ sẽ cần xem thêm:
- Vòng bụng.
- Tốc độ tăng trưởng.
- Doppler động mạch rốn.
- Nước ối.
- Bệnh lý của mẹ.
- Tình trạng bánh nhau.
- Thai máy và các phương pháp theo dõi thai khác khi có chỉ định.
EFW trên P90 có đáng lo không?
Tương tự, EFW trên P90 cho thấy thai lớn hơn phần lớn thai cùng tuổi.
Nhưng bác sĩ cũng không chỉ nhìn một con số.
Cần xem xét:
- Mẹ có tiểu đường thai kỳ hay không.
- Tuổi thai có chính xác không.
- Thai tăng trưởng theo xu hướng nào.
- Vòng bụng thai.
- Tiền sử sinh con lớn.
- Sai số của siêu âm.
ACOG cũng lưu ý việc ước tính cân nặng thai lớn có những giới hạn về độ chính xác và phải được diễn giải trong toàn bộ bối cảnh lâm sàng.
Mẹ bầu nên nhìn chỉ số nào ngoài cân nặng?
Thay vì chỉ hỏi:
“Bé nặng bao nhiêu?”
Mẹ bầu có thể hỏi bác sĩ thêm:
“Cân nặng của bé đang ở bách phân vị bao nhiêu?”
và
“Đường tăng trưởng của bé qua các lần siêu âm có đều không?”
Hai câu hỏi này thường có ý nghĩa hơn chỉ một số gram.
Trong quá trình theo dõi, bác sĩ còn chú ý:
- AC – vòng bụng thai.
- HC – chu vi đầu.
- FL – chiều dài xương đùi.
- Nước ối.
- Doppler khi có chỉ định.
- Bánh nhau.
- Thai máy.
- Các bệnh của mẹ như tăng huyết áp, tiền sản giật hoặc tiểu đường thai kỳ.
Có nên siêu âm nhiều nơi để so cân nặng thai không?
Thông thường không cần thiết chỉ vì muốn kiểm tra lại vài chục hoặc vài trăm gram.
Nếu mỗi lần siêu âm ở một nơi khác nhau, thay máy khác nhau và người đo khác nhau, số liệu có thể dao động nhiều hơn.
Khi đang theo dõi tăng trưởng thai, nếu điều kiện cho phép, việc theo dõi ở một cơ sở có quy trình tương đối thống nhất có thể giúp bác sĩ dễ so sánh xu hướng hơn.
Tuy nhiên, nếu có dấu hiệu bất thường hoặc cần ý kiến chuyên sâu hơn, bác sĩ hoàn toàn có thể chỉ định đánh giá tại cơ sở phù hợp.
Khi nào cân nặng thai cần được theo dõi sát hơn?
Bác sĩ có thể cần đánh giá thêm khi:
- EFW hoặc vòng bụng dưới P10.
- Thai tụt bách phân vị qua các lần siêu âm.
- Thai lớn hơn nhiều so với tuổi thai.
- Mẹ có tăng huyết áp hoặc tiền sản giật.
- Mẹ bị tiểu đường thai kỳ.
- Nước ối bất thường.
- Doppler bất thường.
- Thai máy giảm.
- Có bệnh lý mẹ hoặc bánh nhau có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng thai.
Trong những trường hợp này, cân nặng chỉ là một phần của quá trình đánh giá, không phải yếu tố duy nhất.
Mẹ bầu cần nhớ 4 điều về cân nặng thai trên siêu âm
- EFW là cân nặng ước tính, không phải cân nặng thật tuyệt đối.
- Sai số khoảng 10–15% khá thường gặp.
- Không nên so hai lần EFW cách nhau quá gần để tính tốc độ tăng cân.
- Xu hướng tăng trưởng và bách phân vị quan trọng hơn một con số gram đơn lẻ.
Kết luận
Siêu âm là phương pháp rất quan trọng để theo dõi sự phát triển của thai nhi, nhưng cân nặng thai trên siêu âm luôn là một giá trị ước tính.
Hai lần siêu âm cho kết quả cân nặng khác nhau không nhất thiết có nghĩa em bé tăng trưởng bất thường hoặc một trong hai lần siêu âm bị sai.
Thay vì quá lo vì chênh lệch vài chục hoặc vài trăm gram, mẹ bầu nên quan tâm đến:
tuổi thai chính xác, bách phân vị cân nặng, vòng bụng, tốc độ tăng trưởng qua thời gian và các dấu hiệu sức khỏe khác của thai.
Nếu bác sĩ nhận thấy thai quá nhỏ, quá lớn hoặc đường tăng trưởng có bất thường, thai phụ sẽ được hướng dẫn theo dõi phù hợp.
Xem thêm nguồn ISUOG
BS Điệp – CK II Sản Phụ khoa