Khi siêu âm ở tuần 36 và được thông báo thai đang ở ngôi mông, nhiều mẹ bầu lo lắng: “Bé còn có thể tự xoay đầu xuống không?”, “Có cần mổ lấy thai không?” hoặc “Có nên chờ thêm vài tuần?”.
Thực tế, thai ở ngôi mông vào tuần 36 vẫn có khả năng tự xoay về ngôi đầu, nhưng khả năng này sẽ giảm dần khi thai lớn hơn và không gian trong tử cung ngày càng hạn chế. Vì vậy, tuần 36 là thời điểm quan trọng để bác sĩ đánh giá lại ngôi thai và lên kế hoạch theo dõi phù hợp.
Thai ngôi mông là gì?
Thông thường vào những tuần cuối thai kỳ, thai nhi sẽ nằm dọc trong tử cung với đầu hướng xuống phía cổ tử cung, gọi là ngôi đầu.
Thai được gọi là ngôi mông khi phần mông hoặc chân của thai nằm phía dưới, gần cổ tử cung, trong khi đầu thai nằm phía trên tử cung.
Có nhiều dạng ngôi mông, thường gặp gồm:
- Ngôi mông đủ: mông và hai chân thai cùng hướng xuống dưới.
- Ngôi mông thiếu kiểu mông: mông ở phía dưới, hai chân duỗi lên phía đầu.
- Ngôi chân: một hoặc hai chân nằm thấp hơn mông.
Xác định chính xác kiểu ngôi mông có ý nghĩa khi bác sĩ đánh giá khả năng ngoại xoay thai và lựa chọn phương pháp sinh sau này.
Thai ngôi mông tuần 36 còn có thể tự xoay không?
Có. Thai vẫn có thể tự xoay sau tuần 36, nhưng khả năng tự xoay sẽ thấp hơn so với những tuần trước.
Trong những tháng đầu và giữa thai kỳ, thai nhi còn nhỏ nên có thể thay đổi tư thế khá thường xuyên. Càng gần ngày sinh, thai lớn hơn, lượng nước ối và không gian trong tử cung tương đối hạn chế hơn nên việc xoay trở sẽ khó hơn.
Theo RCOG, phần lớn thai nhi đã chuyển về ngôi đầu vào khoảng 36–37 tuần và chỉ khoảng 3–4% thai đủ tháng còn ở ngôi mông.
Vì vậy, phát hiện ngôi mông ở tuần 36 không có nghĩa chắc chắn thai sẽ giữ ngôi mông đến lúc sinh, nhưng cũng không nên chỉ chờ thai tự xoay mà không được đánh giá thêm.
Vì sao thai vẫn ở ngôi mông khi đã 36 tuần?
Trong phần lớn trường hợp, không tìm thấy nguyên nhân bất thường rõ ràng.
Một số yếu tố có thể làm thai khó xoay về ngôi đầu hơn như:
- Thai phụ mang thai lần đầu.
- Đa thai.
- Lượng nước ối quá nhiều hoặc quá ít.
- Nhau tiền đạo hoặc vị trí bánh nhau ảnh hưởng đến không gian xoay của thai.
- Một số bất thường về hình dạng tử cung.
- Một số trường hợp thai có bất thường về cấu trúc.
Tuy nhiên, đa số thai ngôi mông vẫn hoàn toàn bình thường. Vì vậy, chỉ riêng việc thai ở ngôi mông không đồng nghĩa thai có bất thường.
Thai ngôi mông tuần 36 cần theo dõi những gì?
Nếu khám thai ở khoảng tuần 36 và nghi ngờ thai ngôi mông, bác sĩ có thể chỉ định hoặc kiểm tra lại bằng siêu âm.
1. Xác định chính xác ngôi thai
Siêu âm giúp xác định thai đang:
- Ngôi đầu.
- Ngôi mông.
- Hay nằm ngang/ngôi ngang.
Nếu là ngôi mông, bác sĩ có thể xác định thêm kiểu ngôi mông và tư thế của thai.
2. Đánh giá sự phát triển của thai
Không nên chỉ quan tâm đến ngôi thai. Giai đoạn này cần đánh giá thêm:
- Cân nặng thai ước tính.
- Tốc độ tăng trưởng.
- Vòng đầu, vòng bụng và chiều dài xương đùi.
- Tình trạng thai nếu có yếu tố nguy cơ.
Một lần đo cân nặng thai không phải là yếu tố duy nhất để quyết định phương pháp sinh.
3. Kiểm tra lượng nước ối
Nước ối có thể ảnh hưởng đến khả năng xoay của thai.
Quá ít nước ối có thể khiến thai khó xoay hơn, trong khi đa ối cũng có thể liên quan đến tình trạng ngôi thai không ổn định.
4. Đánh giá vị trí bánh nhau
Bác sĩ cần xác định bánh nhau nằm ở đâu và có tình trạng nhau tiền đạo hay bất thường bánh nhau hay không, đặc biệt trước khi cân nhắc ngoại xoay thai.
Có thể giúp thai xoay về ngôi đầu bằng cách nào?
Nếu thai vẫn ngôi mông ở khoảng 36–37 tuần và không có chống chỉ định, bác sĩ có thể trao đổi về phương pháp ngoại xoay thai – External Cephalic Version (ECV).
Ngoại xoay thai là gì?
Đây là thủ thuật trong đó bác sĩ dùng tay tác động qua thành bụng của mẹ nhằm giúp thai xoay từ ngôi mông sang ngôi đầu.
Trước khi thực hiện, thai thường được siêu âm để kiểm tra tư thế, vị trí bánh nhau, nước ối và các yếu tố liên quan.
Tim thai cũng cần được theo dõi trước và sau thủ thuật.
Ngoại xoay thai có thành công không?
Tỷ lệ thành công trung bình vào khoảng 50%, tuy nhiên khả năng thành công khác nhau ở từng thai phụ.
Một số yếu tố như đã từng sinh con, lượng nước ối, vị trí bánh nhau, mức độ lọt của mông thai và tư thế của thai có thể ảnh hưởng đến khả năng thành công.
Nếu ngoại xoay thành công, thai trở về ngôi đầu và khả năng sinh đường âm đạo thường tăng lên.
Ngoại xoay thai có an toàn không?
ECV nhìn chung được xem là một thủ thuật tương đối an toàn khi được lựa chọn đúng trường hợp.
Tuy nhiên, do có thể xảy ra những biến cố hiếm gặp như thay đổi tim thai, ra huyết hoặc bong nhau, thủ thuật phải được thực hiện tại cơ sở sản khoa có khả năng theo dõi thai và can thiệp mổ lấy thai khẩn cấp khi cần thiết.
Không phải thai phụ có thai ngôi mông nào cũng phù hợp để thực hiện ECV.
Có nên tự tập các tư thế để giúp thai ngôi mông tuần 36 xoay không?
Trên mạng có nhiều hướng dẫn như nằm kê mông cao, chống gối, nằm nghiêng hoặc thực hiện một số động tác với mục đích giúp thai tự xoay.
Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học chắc chắn rằng các tư thế này có thể làm thai ngôi mông xoay thành công.
Thai phụ không nên thực hiện các động tác quá mức hoặc những bài tập không phù hợp, đặc biệt nếu có:
- Ra huyết âm đạo.
- Nhau tiền đạo.
- Dọa sinh non.
- Rỉ ối hoặc vỡ ối.
- Tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật.
- Các tình trạng thai kỳ nguy cơ cao khác.
Nên trao đổi với bác sĩ đang theo dõi thai trước khi thực hiện bất kỳ phương pháp nào.
Nếu đến gần ngày sinh thai ngôi mông tuần 36 thì sao?
Nếu thai vẫn còn ngôi mông sau khi đã đánh giá hoặc ngoại xoay không thành công, bác sĩ sẽ tư vấn phương pháp sinh dựa trên từng trường hợp.
Các lựa chọn có thể bao gồm:
- Mổ lấy thai chủ động.
- Sinh ngôi mông đường âm đạo trong những trường hợp được lựa chọn kỹ, tại cơ sở có đội ngũ sản khoa có kinh nghiệm và đủ khả năng xử trí cấp cứu.
Việc lựa chọn không chỉ dựa vào một yếu tố “thai ngôi mông”, mà còn cần xem xét:
- Kiểu ngôi mông.
- Kích thước thai.
- Tư thế đầu thai.
- Tình trạng mẹ và thai.
- Tiền sử sản khoa.
- Diễn tiến chuyển dạ.
- Khả năng chuyên môn và điều kiện của cơ sở sinh.
Do đó, thai ngôi mông không nên tự quyết định phương pháp sinh chỉ dựa trên thông tin trên mạng.
Thai ngôi mông tuần 36: Khi nào cần đi khám ngay?
Ngoài lịch khám thai định kỳ, thai phụ nên đến cơ sở sản khoa sớm nếu xuất hiện:
- Thai máy giảm hoặc khác rõ rệt so với thường ngày.
- Ra huyết âm đạo.
- Rỉ nước hoặc vỡ ối.
- Đau bụng từng cơn đều đặn, nghi chuyển dạ.
- Đau bụng nhiều hoặc đau bất thường.
- Nhức đầu nhiều, hoa mắt, nhìn mờ hoặc huyết áp tăng.
- Bất kỳ dấu hiệu nào khiến mẹ cảm thấy thai có biểu hiện khác thường.
Đặc biệt với thai ngôi mông, nếu vỡ ối, thai phụ không nên chờ ở nhà vì một số dạng ngôi mông, đặc biệt ngôi chân, có nguy cơ sa dây rốn cao hơn.
Tóm lại
Thai ngôi mông ở tuần 36 vẫn có thể tự xoay về ngôi đầu, nhưng khả năng tự xoay giảm dần khi tuổi thai tăng.
Tuần 36–37 là thời điểm phù hợp để:
- Xác định lại chính xác ngôi thai.
- Đánh giá sự phát triển của thai, nước ối và bánh nhau.
- Theo dõi cử động thai.
- Trao đổi với bác sĩ về khả năng ngoại xoay thai nếu phù hợp.
- Lên kế hoạch sinh nếu thai tiếp tục ở ngôi mông.
Điều quan trọng là không nên quá lo lắng khi phát hiện thai ngôi mông ở tuần 36, nhưng cũng không nên chỉ chờ thai tự xoay mà bỏ qua việc theo dõi và lên kế hoạch sinh phù hợp.
Theo ACOG, nếu thai vẫn ở ngôi mông sau 36 tuần, bác sĩ có thể cân nhắc ngoại xoay thai (ECV) ở những trường hợp phù hợp
BS Điệp – CKII Sản Phụ khoa
Thông tin trong bài mang tính tham khảo và không thay thế cho việc khám, siêu âm và đánh giá trực tiếp của bác sĩ.
Nguồn tham khảo chuyên môn
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG): If Your Baby Is Breech; nội dung được rà soát tháng 11/2024.
- ACOG Practice Bulletin No. 221: External Cephalic Version, được tái xác nhận năm 2026.
- Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG): Breech baby at the end of pregnancy.