Dây rốn bất thường khi mang thai là vấn đề khiến nhiều mẹ bầu lo lắng khi siêu âm phát hiện dây rốn quấn cổ, một động mạch rốn, dây rốn bám màng hoặc một bất thường khác. Tuy nhiên, không phải bất thường nào của dây rốn cũng nguy hiểm. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào loại bất thường, tình trạng lưu thông máu qua dây rốn, sự phát triển của thai, các bất thường đi kèm.
Dây rốn có vai trò gì đối với thai nhi?
Dây rốn nối thai nhi với bánh nhau. Bình thường dây rốn có ba mạch máu, gồm hai động mạch rốn và một tĩnh mạch rốn.
Thông qua bánh nhau, dây rốn, thai nhận oxy và chất dinh dưỡng từ mẹ, đồng thời đưa các sản phẩm chuyển hóa trở lại tuần hoàn của mẹ.
Vì vậy, một số bất thường của dây rốn có thể ảnh hưởng đến thai, nhưng mức độ rất khác nhau giữa từng trường hợp.
Những dạng dây rốn bất thường khi mang thai thường gặp
1. Dây rốn quấn cổ – dạng dây rốn bất thường thường gặp
Dây rốn quấn quanh cổ thai nhi là tình trạng khá thường gặp. Dây rốn có thể quấn một hoặc nhiều vòng, tình trạng này có thể thay đổi trong quá trình mang thai do thai nhi vẫn tiếp tục vận động.
Một vòng dây rốn quấn cổ đơn thuần thường không phải chỉ định mổ lấy thai. Một tổng quan hệ thống lớn không tìm thấy bằng chứng cho thấy dây rốn quấn cổ nói chung làm tăng rõ nguy cơ thai chết lưu; nguy cơ có thể khác trong những trường hợp có nhiều vòng hoặc dây rốn bị siết chặt.
Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng thai, tăng trưởng thai, lượng nước ối, tim thai khi cần. Khi chuyển dạ, tim thai được theo dõi để phát hiện sớm dấu hiệu thai không dung nạp chuyển dạ.
Mẹ bầu không nên chỉ dựa vào số vòng dây rốn quấn cổ để quyết định sinh thường hay sinh mổ.
2. Nút thắt thật của dây rốn
Nút thắt thật hình thành khi thai đi qua một vòng của dây rốn, tạo thành một nút thực sự.
Phần lớn nút thắt thật không gây triệu chứng rõ ràng, có thể chỉ được phát hiện sau khi em bé chào đời. Siêu âm có thể nghi ngờ nhưng không phải lúc nào cũng chẩn đoán được chính xác nút thắt dây rốn trước sinh.
Nếu nút còn lỏng, tuần hoàn qua dây rốn có thể vẫn bình thường. Nếu nút bị siết chặt, dòng máu tới thai có thể giảm và nguy cơ biến chứng tăng lên.
Khi nghi ngờ nút thắt thật, cách theo dõi và thời điểm sinh cần được cá thể hóa dựa trên tuổi thai, tăng trưởng thai, tình trạng sức khỏe thai nhi. Không nên khẳng định rằng mọi trường hợp nút thắt dây rốn đều phải sinh sớm hoặc mổ lấy thai.
3. Sa dây rốn
Sa dây rốn xảy ra khi dây rốn tụt xuống phía trước phần thai trình diện sau khi màng ối đã vỡ.
Đây là cấp cứu sản khoa, vì phần thai có thể chèn ép dây rốn làm giảm lượng máu và oxy đến thai nhi.
Nguy cơ sa dây rốn cao hơn trong một số trường hợp như ngôi thai bất thường, thai chưa lọt, sinh non, đa thai hoặc đa ối.
Nếu dây rốn sa khi thai còn sống và chưa thể sinh ngay bằng đường âm đạo, bác sĩ thường phải xử trí khẩn cấp, có thể cần mổ lấy thai cấp cứu.
4. Dây rốn một động mạch
Dây rốn bình thường có hai động mạch và một tĩnh mạch. Dây rốn một động mạch nghĩa là chỉ có một động mạch và một tĩnh mạch.
Phần lớn trường hợp một động mạch rốn đơn độc vẫn có thể có thai kỳ và em bé khỏe mạnh. Tuy nhiên, khi phát hiện bất thường này, bác sĩ thường kiểm tra kỹ hình thái thai, đặc biệt tim, hệ tiết niệu, vì một số trường hợp có thể đi kèm bất thường cấu trúc hoặc nhiễm sắc thể.
Thai cũng có thể được theo dõi sự phát triển trong các lần siêu âm tiếp theo tùy từng trường hợp.
5. Dây rốn bám màng – một dạng dây rốn bất thường
Bình thường dây rốn bám trực tiếp vào bánh nhau. Trong dây rốn bám màng, dây rốn bám vào màng ối và các mạch máu thai phải đi một đoạn trên màng trước khi vào bánh nhau.
Những mạch này không được lớp thạch Wharton của dây rốn bảo vệ nên dễ bị tổn thương hơn. Khi phát hiện dây rốn bám màng, bác sĩ cần đánh giá xem có mạch máu tiền đạo – vasa previa hay không và theo dõi sự phát triển của thai.
Dây rốn bám màng không có nghĩa tất cả thai phụ đều phải mổ lấy thai ở tuần 37. Cách sinh và thời điểm sinh phụ thuộc vị trí mạch máu, tình trạng thai, các yếu tố sản khoa đi kèm.
6. Dây rốn bám mép – dạng dây rốn bất thường
Dây rốn bám mép là tình trạng vị trí dây rốn nằm gần bờ bánh nhau thay vì ở vùng trung tâm hơn.
Phần lớn trường hợp được phát hiện qua siêu âm. Bác sĩ có thể chỉ định theo dõi thêm sự phát triển của thai, đặc biệt khi có những yếu tố nguy cơ khác.
Dây rốn bám mép đơn thuần cũng không phải là chỉ định mổ lấy thai.
Siêu âm phát hiện dây rốn bất thường như thế nào?
Siêu âm hai chiều kết hợp Doppler màu có thể giúp khảo sát số lượng mạch máu dây rốn, vị trí dây rốn bám vào bánh nhau, dây rốn quấn quanh thai, một số bất thường mạch máu.
Tuy nhiên, siêu âm không thể phát hiện tất cả bất thường dây rốn. Ví dụ, nút thắt thật có thể rất khó xác định trước sinh.
Vì vậy, kết quả siêu âm cần được kết hợp với sự phát triển của thai, thai máy, các phương pháp đánh giá sức khỏe thai khi có chỉ định.
Dây rốn bất thường có phải mổ lấy thai không?
Không.
Nhiều trường hợp dây rốn quấn cổ, một động mạch rốn, bám mép hoặc thậm chí một số trường hợp bám màng vẫn có thể tiếp tục thai kỳ, lựa chọn phương pháp sinh dựa trên các chỉ định sản khoa thông thường.
Bác sĩ sẽ cân nhắc mổ lấy thai khi có lý do cụ thể như thai suy, bất thường tim thai, sa dây rốn hoặc các tình trạng sản khoa khác.
Khi nào mẹ bầu cần đi khám ngay?
Khi đã được phát hiện dây rốn bất thường khi mang thai, mẹ vẫn nên theo dõi thai máy hằng ngày theo hướng dẫn của bác sĩ.
Cần đến cơ sở y tế sớm nếu thấy thai máy giảm rõ rệt hoặc khác thường, ra nước âm đạo nghi vỡ ối, ra máu âm đạo, đau bụng hoặc cơn gò đều, hoặc có bất kỳ triệu chứng bất thường nào khiến mẹ lo lắng.
Đặc biệt, sau khi vỡ ối nếu cảm thấy hoặc nhìn thấy một cấu trúc giống dây rốn ở âm đạo, cần gọi cấp cứu và đến bệnh viện ngay vì có thể sa dây rốn.
Lời dặn của BS Điệp
Khi siêu âm phát hiện bất thường dây rốn, điều quan trọng nhất không phải chỉ tên bất thường mà là thai có phát triển bình thường hay không, lưu thông máu, tim thai có ổn định hay không, có bất thường nào khác đi kèm hay không.
Mẹ bầu không nên quá lo lắng khi chỉ nghe thông tin “dây rốn quấn cổ” hoặc “dây rốn bám bất thường”. Hãy khám thai đúng lịch và trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản phụ khoa để được theo dõi phù hợp với từng trường hợp.
Xem thêm ISUOG về dây rốn bám màng
Xem thêm Sa dây rốn